Εορταστικές γελοιογραφίες από τον καιρό της πανδημίας και Κάλαντα της Πρωτοχρονιάς...

 Ο συνδυασμός πανδημίας και εορταστικής περιόδου αποτελεί πηγή έμπνευση για τους Έλληνες σκιτσογράφους...

Τι καλύτερος τρόπος λοιπόν ν' αποχαιρετήσουμε την χρονιά με μερικές από τις ωραιότερες γελοιογραφίες των ημερών και τα κάλαντα που (πάλι) δε θ' ακούσουμε ζωντανά από παιδιά.

Και του χρόνου καλύτερα!

(οι γελοιογραφίες προέρχονται από τις εφημερίδες "Καθημερινή", "Εφημερίδα των Συντακτών", "Τα Νέα" και "Το Ποντίκι").

Και τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς από την Κρήτη...

Να το πως μια δημοσκόπηση αποδεικνύει ότι δεν ξέρουμε ιστορία

Την δεκαετία του '90 και κατά την περίοδο των δύο μεγάλων εθνικών εορτών (25η Μαρτίου και 28η Οκτωβρίου) έγιναν της μόδας στην ιδιωτική τηλεόραση, τα ρεπορτάζ στα οποία δημοσιογράφοι ρωτούσαν παιδιά "αν ξέρουν τι γιορτάζουμε". Οι απαντήσεις - άλλες στο χαβαλέ και άλλες στα σοβαρά - αποδείκνυαν πολύ καλά, ότι η πλειοψηφία των παιδιών δεν είχαν ιδέα για δύο περιόδους της ελληνικής ιστορίας, για τις οποίες ξοδεύονται πολλές διδακτικές ώρες στα σχολεία. Στις αρχές του 2000, τα πράγματα άλλαξαν και τα ρεπορτάζ (για τις ίδιες χρονικές περιόδους) επεκτάθηκαν με τη συμμετοχή σ' αυτά θαμώνων καφετεριών και ψησταριών, οι οποίοι αποδείκνυαν την ισότητα στην άγνοια και την αμάθεια μεταξύ των γενεών. Βέβαια είναι πιθανόν οι θαμώνες του 2000, να είναι οι μαθητές του 1990, που αντιστάθηκαν στην ντροπή και δε φρόντισαν στα 10 χρόνια να μάθουν το απλό - την 28η Οκτωβρίου γιορτάζουν, το "Όχι" απέναντι στους Ιταλούς και την 25η Μαρτίου την κήρυξη της Επανάστασης ενάντια στους Τούρκους.
Στο πέρασμα των χρόνων τα πράγματα δεν έγιναν καλύτερα, αλλά τα ρεπορτάζ εμπλουτίστηκαν με τα ερωτήματα πλέον ν' απευθύνονται προς παιδιά αλλοδαπών που συμμετέχουν στις παρελάσεις, και τα οποία πολλές φορές αποδείκνυαν μια καλύτερη γνώση της ελληνικής ιστορίας σε σχέση με αυτούς που η άκρα δεξιά της χώρας θα χαρακτήριζε ως "αυθεντικούς" ελληνοπαίδες. Αυτό - πέραν του ανοίγματος της συζήτησης του ποιος είναι πραγματικά Έλληνας και ποιος όχι - αποδείκνυε ότι τελικά δεν έφταιγε τόσο το ελληνικό σχολείο ως πάροχος της γνώσης (αφού τα γεγονότα υπάρχουν στα βιβλία και στην ύλη και όποιος θέλει μαθαίνει), όσο οι μαθητές (για το ότι δε δίνουν την απαιτούμενη σημασία σε γεγονότα που καθόρισαν τη σημερινή ύπαρξη του ελληνισμού), οι γονείς (που δεν ενδιαφέρονται για τις γνώσεις των παιδιών τους) και οι δάσκαλοι (που δεν ελέγχουν το αν αυτά που διδάσκουν, εντυπώνονται στα παιδιά).
Με βάση τα παραπάνω, το αποτέλεσμα της πρόσφατης έρευνας του News24.gr όσο αφορά το ποιά πρόσωπα είχαν "τη μεγαλύτερη συνεισφορά στον αγώνα του 1821", και η οποία ανέδειξε τον Καποδίστρια ως το Νο2 στη λίστα των ανθρώπων με την "μεγαλύτερη συνεισφορά στην Επανάσταση".
Ο κακομοίρης ο Υψηλάντης που ήταν αρχηγός της Επανάστασης (και πέθανε βασανισμένος στις αυστριακές φυλακές), ο Μάρκος Μπότσαρης που κράτησε το Μεσολόγγι, ο Αθανάσιος Διάκος και ο Παπαφλέσσας που έδωσαν μάχες θυσίας, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος που οδήγησε τους Έλληνες σε μια από τις μεγαλύτερες νίκες της 1ης περιόδου της Επανάστασης (στο Χάνι της Γραβιάς), έρχονται μετά από εκείνον.
Βέβαια αν ο Καποδίστριας είχε όντως κάποιο ρόλο στην Επανάσταση, δε θα υπήρχε πρόβλημα...Έλα όμως που ο Καποδίστριας όχι μόνο δε συμμετείχε στην Επανάσταση, αλλά ήταν και αντίθετος;
Ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε αντιδράσει όταν για πρώτη φορά, το 1816, πληροφορήθηκε τα σχέδια των Φιλικών. Την ίδια στάση φαίνεται ότι τηρεί και όταν βολιδοσκοπείται για να αναλάβει την αρχηγία της Εταιρείας. Ο ίδιος δεν αναφέρει τίποτε στην Αυτοβιογραφία του για τις δύο συναντήσεις του με τον Εμμανουήλ Ξάνθο (εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας η οποία ξεκίνησε την Επανάσταση και έδρασε για την κήρυξή της), όπου, όπως γνωρίζουμε, επέμεινε στην άρνησή του. Όμως σ' αυτήν περιγράφει τη συνομιλία του με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος στο μεταξύ είχε δεχθεί να ηγηθεί της Εταιρείας. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι πολύ σκληρή: τον κάλεσε να "προφυλαχθεί από τους ραδιούργους που εμφανίζονταν ως αντιπρόσωποι του ελληνικού έθνους", "από τους «ελεεινούς εμποροϋπαλλήλους» που επειδή χρεοκόπησαν προσπαθούν να οικειοποιηθούν στο όνομα της πατρίδας χρήματα των αφελών" και τόνισε εμφατικά ότι "απατώνται όσοι νομίζουν ότι προκαλώντας ταραχές θα αναγκάσουν τον αυτοκράτορα (σ.σ. της Ρωσίας) να δράσει" και πρόσθεσε ότι μόνον αν αλλάξουν οι ευρωπαϊκές συνθήκες, που τότε ήταν δυσμενείς, και δημιουργηθούν ευνοϊκότεροι για τους Έλληνες συσχετισμοί, τότε μόνο θα μπορούσαν να ελπίζουν σε βελτίωση της μοίρας τους.
Εκτός από όσα ο ίδιος ο Καποδίστριας γράφει στην Αυτοβιογραφία του, ο Ξάνθος μαρτυρεί για την άρνησή του να εμπλακεί ως αρχηγός στα σχέδια της Φιλικής Εταιρείας, ενώ πάλι ο Καποδίστριας στις επιστολές που απηύθυνε την ίδια ακριβώς περίοδο στον διπλωματικό αντιπρόσωπο της Ρωσίας στο Ιάσιο, στον μητροπολίτη Ιγνάτιο και στον Κ. Βαρδαλάχο, ζητούσε να τον προστατεύσουν από τη χωρίς τη συγκατάθεσή του εμπλοκή του ονόματός του στα συνωμοτικά σχέδια.
Η δε κήρυξη της Επανάστασης του 1821 στο Ιάσιο της σημερινής Ρουμανίας, το πιθανότερο είναι ότι πράγματι τον αιφνιδίασε, σε μια που ήδη βίωνε οδυνηρά την επικράτηση των αυστριακών απόψεων στο συνέδριο του Λάυμπαχ στο οποίο συμμετείχε ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας (σ.σ. σκοπός του συνεδρίου αυτού ήταν η επίλυση διαφόρων προβλημάτων που είχαν ενσκήψει αμέσως μετά τους Ναπολεοντείους πολέμους και της διατήρησης των υφισταμένων καθεστώτων σε ειρηνική συνύπαρξη). Ο ίδιος κλήθηκε να συντάξει την απάντηση (26.3.1821) του Αλέξανδρου στην επιστολή του Υψηλάντη της 8.3.1821, με την οποία αποκηρυσσόταν το κίνημά του και ο ίδιος διαγραφόταν από τις τάξεις του ρωσικού στρατού. Συγχρόνως, έδωσε εντολή στον πρεσβευτή της Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη να ενημερώσει σχετικά την Πύλη και να της γνωστοποιήσει την άδεια του αυτοκράτορα να αποστείλει στρατεύματα στις παραδουνάβιες ηγεμονίες για την καταστολή της εξέγερσης. Τα σκληρά αυτά μέτρα κατά των επαναστατών μπορεί να μην έπεισαν τον σουλτάνο για τις αγαθές προθέσεις της Ρωσίας, ικανοποίησαν όμως τους συνέδρους που έσπευσαν να συγχαρούν τον Καποδίστρια. Στην πίκρα και ανησυχία του τελευταίου, προστέθηκε σε λίγο ο θάνατος του πατέρα του, είδηση που είχε τη λεπτότητα να του γνωστοποιήσει πρώτος ο ίδιος ο τσάρος.
Ο Καποδίστριας εμφανίζεται στα ελληνικά πράγματα με ενεργό ρόλο, αρκετά αργότερα αν και κατά καιρούς οι επαναστατημένοι Έλληνες τον προσέγγιζαν για να του προτείνουν συμμετοχή στον αγώνα - χωρίς όμως αποτέλεσμα (περισσότερες λεπτομέρειες για το ρόλο του Ιωάννη Καποδίστρια μπορείτε να βρείτε εδώ).

Έτσι λοιπόν - και αποδεχόμενοι ότι το πιο πιθανό είναι αυτοί που δήλωσαν τον Καποδίστρια ως το 2ο πιο "σημαντικό Έλληνα" της ελληνικής Επανάστασης μάλλον δεν έκαναν έχοντας τον στο μυαλό τους ως αρνητικό πρωταγωνιστή - μπορούμε να συμπεράνουμε οι ερωτώμενοι μάλλον δεν είχαν ιδέα και απλώς έβαλαν τον Καποδίστρια μέσα επειδή έζησε την ίδια περίοδο και επειδή αποτέλεσε τον πρώτο κυβερνήτη της χώρας.
Συμπέρασμα: κάποιοι πρέπει να γυρίσουν πίσω στα σχολικά θρανία ή τουλάχιστον να κάνουν μια απλή αναζήτηση στο ίντερνετ ή ν' ανοίξουν μια εγκυκλοπαίδεια. Ή ακόμα καλύτερα η επιτροπή "Ελλάδα 2021" (και η κ. Αγγελοπούλου ως πρόεδρος της επιτροπής) θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε δράσεις που θα μάθουν στους Έλληνες ποιοι πρόσφεραν και αγωνίστηκαν για την Επανάσταση - με τα καλά και στραβά τους πάντα, μπας και πάρουμε κάποιο παράδειγμα και αποφύγουμε τα ίδια λάθη στο μέλλον...

Σεπτέμβρης, μήνας θλίψης και μνήμης για τον Μικρασιατικό Eλληνισμό - ντοκουμέντα και αλήθειες

Ο Σεπτέμβρης έχει μείνει στην πρόσφατη ελληνική ιστορία για δύο μεγάλες καταστροφές...Πρώτα απ' όλα για την Μικρασιατική καταστροφή και την καταστροφή της Σμύρνης το 1922 (13 εώς τις 17 του Σεπτέμβρη 1922 με το καινούργιο ημερολόγιο) και δεύτερον για τα Σεπτεμβριανά (το πογκρόμ δηλαδή ενάντια των Ελλήνων και των Αρμενίων της Κωνσταντινούπολης το βράδυ της 6ης Σεπτεμβίου του 1955).

Τα δύο αυτά γεγονότα σφράγισαν οριστικά την τύχη του Μικρασιατικού ελληνισμού, που μετά από παρουσία 2500 ετών στην περιοχή ξεριζώθηκε οριστικά.
Δεν έχει νόημα να συζητήσουμε τις αιτίες και τα λάθη τα οποία οδήγησαν στο τέλος της παρουσίας των Ελλήνων στην Μικρά Ασία. Γι' αυτά έχουν γραφεί πολλά και έχουν ειπωθεί περισσότερα. Αν και δεν είναι στόχος μας να κάνουμε πολιτικο-στρατιωτική ανάλυση του ζητήματος, θα παρατηρήσουμε μόνο ότι στην περίπτωση της Μικρασιατικής καταστροφής φαίνεται ξεκάθαρα το πόσο κοντά βρίσκεται η επιτυχία και η απόλυτη καταστροφή, ενώ καταδεικνύεται ότι πολλές φορές οι νίκες στα πεδία των μαχών δεν αρκούν για να καταστεί νικηφόρα μια πολεμική εκστρατεία (λεπτομέρειες για τις επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού μπορείτε να βρείτε εδώ). Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ελληνικός στρατός σ' αυτήν την περίπτωση δεν έχασε ουσιαστικά καμία μεγάλη μάχη, αλλά ο πόλεμος χάθηκε με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή.
Η σημερινή μας ανάρτηση όμως έχει άλλο σκοπό...

Ανατρέχοντας στα χρονογραφήματα της εποχής από την εφημερίδα "Ελεύθερο Βήμα", βρήκαμε γλαφυρές περιγραφές για τα όσα διαδραματίστηκαν στην Αθήνα με τον ερχομό των προσφύγων.  Η έλλειψη αλληλεγγύης, η εκμετάλλευση του πόνου των ξεριζωμένων Ελλήνων και η αδιαφορία από την μία,

 η θλίψη και η καταστροφή από την άλλη,

 φαίνονται στα μικρά αποσπάσματα που αναδημοσιεύουμε (σημείωση: Η Ραιδεστός - σημερινή ονομασία Τεκιρντάγ - στην Ανατολική Θράκη, η οποία αναφέρεται στο παραπάνω δημοσίευμα ως τόπος συγκέντρωσης των προσφύγων δεν καταλήφθηκε ποτέ από Τούρκους και παραχωρήθηκε το 1923 στην Τουρκία μαζί με την υπόλοιπη Ανατολική Θράκη, ως αποτέλεσμα της Συνθήκης της Λωζάνης).

Τόσο από τα δημοσιεύματα όσο και τις μαρτυρίες (π.χ. δείτε την εμπειρία της Διδούς Σωτηρίου εδώ) φαίνεται ότι οι πρόσφυγες αντιμετωπίστηκαν από πλευράς του πληθυσμού με εχθρότητα που άρχιζε από μια γενικευμένη ξενοφοβία και έφθανε ως τα όρια του ρατσισμού και από πλευράς κράτους ως "βάρος", οι δε αρχικές παροχές προς αυτούς ήταν επιεικώς ανεπαρκείς.
Η δε οικονομική εκμετάλλευση των προσφύγων (που ήταν αναγκασμένοι να υποκύπτουν στην αυθαιρεσία των ντόπιων εργοδοτών προκειμένου να επιβιώσουν) έφτασε σε απίστευτα επίπεδα: Οι προσφυγικοί συνοικισμοί προμήθευαν με φθηνά εργατικά χέρια τις επιχειρήσεις που δημιουργούνταν με κρατική ή άλλη ενίσχυση κοντά σε αυτούς τους οικισμούς. Τέλος υπήρξε σαφής κοινωνικός αποκλεισμός, που εμπόδιζε τους πρόσφυγες να ενταχθούν στην ντόπια κοινωνία - η περιθωριοποίηση των Μικρασιατών προσφύγων οφειλόταν, μεταξύ άλλων, στην εγκατάστασή τους σε κοινωνικά απομονωμένους προσφυγικούς συνοικισμούς με χαρακτήρα γκέτο, ενώ οι Μικρασιάτες (μέχρι και τις δεκαετίες του '60 και του '70) ακολουθούσαν ένα παράλληλο τρόπο ζωής, με δικές του πολιτιστικές αξίες και πολιτικούς προσανατολισμούς (στην αρχή ως Βενιζελικοί και στη συνέχεια ως αριστεροί).

Όλα τα παραπάνω τα σημειώνουμε ως συμβολή στην ιστορική μνήμη που πρέπει να έχουμε ως λαός. Και ως παράδειγμα για να μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος - όχι τόσο τα πολιτικά (για τα οποία πολλές φορές δεν έχουμε άμεση ευθύνη ως πολίτες), όσο τα κοινωνικά που μας έκαναν να φαινόμαστε ως λαός μικροί και αναξιοπρεπής όταν οι περιστάσεις απαιτούσαν κάτι παραπάνω.

Το μπλόκο της Κοκκινιάς - μια αναδρομή στο παρελθόν

Διαβάζουμε στην Αυγή το χρονικό του μπλόκου της Κοκκινιάς:
"17 Αυγούστου 1944. Λίγο μετά τις 2.00 τα ξημερώματα, δεκάδες γερμανικά οχήματα, καμιόνια, μοτοσυκλέτες, μπλοκάρουν όλους τους δρόμους που οδηγούν στον Πειραιά, περικυκλώνοντας όλες τις περιοχές γύρω από την Κοκκινιά. Μανιάτικα, Κερατσίνι, Κορυδαλλός, Ρέντη, Δαφνί, Αιγάλεω, Φάληρο. Ώσπου να λήξει η απαγόρευση της κυκλοφορίας, ισχυρές, πάνοπλες γερμανικές δυνάμεις έχουν δημιουργήσει ασφυκτικό κλοιό γύρω από την πόλη. Την επιχείρηση των ναζί συνδράμουν εκατοντάδες Έλληνες συνεργάτες τους, γερμανοτσολιάδες και ταγματασφαλίτες, με προεξέχον το μηχανοκίνητο τάγμα του δωσίλογου Νίκου Μπουραντά.
Μετά τις 6.00 το πρωί, σε όλες τις γειτονιές αντηχούν τα χωνιά των ταγματασφαλιτών: «Προσοχή- προσοχή! Σας ομιλούν τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άντρες 14 έως 60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης διά έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι εντοπίζονται στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου».
Μικρές ομάδες ανδρών και γυναικών του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ επιχειρούν από νωρίς να σπάσουν το μπλόκο. Όσοι δεν έπεσαν στη μάχη, είτε συνελήφθησαν είτε εκτελέστηκαν επί τόπου. Γερμανικές μονάδες μαζί με ταγματασφαλίτες εισβάλλουν στα σπίτια σπάζοντας με τους υποκόπανους των όπλων τις πόρτες και τα παράθυρα, βρίζοντας και χτυπώντας αδιακρίτως, ενώ σέρνουν στην πλατεία όσους άνδρες συλλαμβάνουν. Όσοι δεν υπάκουσαν, εκτελέστηκαν μπροστά στις οικογένειές τους.
«Ξεκινήσαμε νωρίς το πρωί από την Αγιά Σοφιά προς τον Πειραιά να πάμε στο μαγαζί του πατέρα μου. Όμως όλοι οι δρόμοι ήταν μπλοκαρισμένοι από Γερμανούς και ταγματασφαλίτες, με τέτοιον τρόπο, που οδηγούσαν στην εκκλησία της Οσίας Ξένης στην Κοκκινιά», θυμάται ο Βαγγέλης Ταβουλάρης, ιδρυτικό μέλος της ΕΠΟΝ Αγίας Σοφίας.
Γύρω στις 8.00, στην πλατεία της Οσίας Ξένης, και στους πέριξ δρόμους επικρατεί το αδιαχώρητο. Περισσότεροι από 25.000 ανθρώπους βρίσκονται στο σημείο. Η εντολή είναι να χωριστούν στην πλατεία ανά πεντάδες και με κενά μεταξύ τους, ώστε να γίνει πιο εύκολο το έργο των χαφιέδων με τις μαύρες κουκούλες, οι οποίοι έφτασαν στην πλατεία με γερμανικά καμιόνια.
«Φτάσαμε στην πλατεία και μας έβαλαν να παραταχθούμε σε σειρά. Εκεί είδαμε έναν γείτονά μας και φίλο του πατέρα μου, με στολή των ταγμάτων ασφαλείας. Όταν ο πατέρας μου τον γνώρισε τον φώναξε ώστε να μας βοηθήσει. Η αντίδρασή του ήταν να τον βρίσει και να τον κλωτσήσει». προσθέτει.
«Όλοι στα γόνατα» ακούστηκε από τον επικεφαλής των ταγμάτων ασφαλείας. Η ζέστη αφόρητη κάτω από τον αυγουστιάτικο ήλιο, με πολλούς να λιποθυμούν. Λίγες γυναίκες και παιδιά καταφέρνουν να σπάσουν την περιφρούρηση και να πλησιάσουν τους κρατούμενους με μια κανάτα νερό. Άλλες στην προσπάθειά τους ξυλοκοπούνται και κακοποιούνται. Στο μεταξύ, οι κουκουλοφόροι έχουν πιάσει δουλειά. Περιφέρονται ανάμεσα στους κρατούμενους και υποδεικνύουν στους Γερμανούς, αγωνιστές, κομμουνιστές και μη, προς εκτέλεση. Εκείνοι τους οδηγούν στη μάντρα ενός ταπητουργείου, στη συμβολή των οδών Κιλικίας και Θειρών, στον τόπο της εκτέλεσης. Κάθε λίγο, οι ριπές του πολυβόλου σπάνε τη βουβαμάρα του φόβου και της απελπισίας.
Η στάση, όμως, πολλών αγωνιστών ανύψωνε το φρόνημα των κρατουμένων. Τη στιγμή που ο χαφιές Κοκκινιώτης, Μπατράνης, πλησιάζει μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου, τον κοιτάει και ειρωνικά του λέει «τα σέβη μου λοχαγέ». Οι Γερμανοί τον συνέλαβαν και τον βασάνισαν άγρια ώστε να υποδείξει τους συντρόφους του. Ημιλιπόθυμος από τον σκληρό βασανισμό τού φώναξε: «Ψηλά το κεφάλι, μη φοβάστε! Δεν θα προδώσω κανέναν». Είναι χαρακτηριστικό πως, την ύστατη στιγμή, οι ταγματασφαλίτες ζητούσαν από τους εκτελεσθέντες να προδώσουν, με αντάλλαγμα ακόμα και τη ζωή τους, κανείς δεν λύγισε.
Κατά τη διάρκεια των εκτελέσεων, ομάδα ΕΛΑΣιτών κρύβεται σε σπίτια στο βόρειο τμήμα της πόλης, στη συνοικία του 4ου Καραβά. Επικεφαλής της ομάδας είναι η αντάρτισσα Διαμάντω Κουμπάκη. Οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους, αναζητώντας την Κουμπάκη, βάζουν φωτιά σε όλα τα σπίτια, με τη συνοικία να καίγεται ολοσχερώς. Έκτοτε η περιοχή ονομάζεται Καμμένα. Λίγο μετά, το κρησφύγετο της Κουμπάκη στη Νεάπολη αποκαλύπτεται, και η ξακουστή ΕΛΑΣίτισσα συλλαμβάνεται και κακοποιείται. Τη στιγμή που οι φρουροί την οδηγούν στη μάντρα εκείνη φωνάζει «Προδότες σαν κι εσάς εγώ έφαγα 65!». Λίγο πριν εκτελεστεί λέει κατάμουτρα στους φασίστες και τους δωσίλογους: «Θα σας εκδικηθούν». Άλλη μία αγωνίστρια βρέθηκε νεκρή από τα ναζιστικά πυρά, η Αθηνά Μαύρου.
Την ίδια στιγμή, μια μικρή ομάδα ανταρτών υπό τον Θ. Μαύρο καταφέρνει να σπάσει το μπλόκο και να ξεφύγει, μετά από γενναία μάχη. Ο Μαύρος δεν τα κατάφερε.
Λίγο μετά το μεσημέρι οι εκτελέσεις σταμάτησαν. Στη μάντρα, τα πτώματα, σωρός το ένα πάνω στο άλλο, κείτονται στο αίμα που έχει δημιουργήσει ένα παχύ στρώμα. «Ό,τι βρείτε δικό σας» λέει ο επικεφαλής των Γερμανών στους κουκουλοφόρους χαφιέδες, οι οποίοι σπεύδουν και σκυλεύουν τα πτώματα. Τα γερμανικά πολυβόλα εκτελούν και τους ίδιους.
Μετά τις 6.00 το απόγευμα, οι Γερμανοί ξεδιαλέγουν 8.000 άντρες, τους χωρίζουν σε φάλαγγα ανά τετράδες, και ξεκινάει μια μεγάλη πομπή προς τις φυλακές του Χαϊδαρίου. Η λεωφόρος Π. Ράλλη, γεμάτη από ένα ανθρώπινο ποτάμι. Μπροστά οι όμηροι, πίσω γυναίκες, προσπαθούν να πλησιάσουν, να δώσουν νερό, ψωμί, τσιγάρα στους άνδρες, στους γιους και στους αδερφούς τους. Μετά από πυρά των Γερμανών, χάνουν επαφή. Από όσους μεταφέρθηκαν στο Χαϊδάρι, 1.800, θα οδηγηθούν την επόμενη μέρα στο Ρουφ και από εκεί στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μαχνάιμ, Μπούχενβαλντ, Νταχάου, Άουσβιτς, Μπίπλις.
Περισσότεροι από 150 ήταν οι νεκροί της Κοκκινιάς στις 17 Αυγούστου του '44. 72 άνδρες και γυναίκες εκτελέστηκαν στη μάντρα του μπλόκου, ενώ άλλοι 46 εκτελέστηκαν στα Καμένα, στην οδό Ακροπόλεως. Δεκάδες εκείνοι που εκτελέστηκαν στα σπίτια τους ή έπεσαν στις μάχες. Στον θλιβερό απολογισμό προστίθενται και οι εκατοντάδες άνδρες που χάθηκαν στα στρατόπεδα. Άλλοι 8 έπεσαν από γερμανικά πολυβόλα 40 ημέρες μετά, στη διάρκεια της επιμνημόσυνης δέησης στο ίδιο σημείο, στον ναό της Οσίας Ξένης.

Γιατί η Κοκκινιά;

Η πόλη της Κοκκινιάς υπήρξε από την πρώτη στιγμή προπύργιο της αντίστασης. Το προσωνύμιο «μικρή Μόσχα» δεν είχε δοθεί τυχαία. Οι κάτοικοι της Κοκκινιάς ήταν πρόσφυγες, με το συντριπτικό κομμάτι τους να αποτελεί την ενεργό εργατική τάξη, παίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στις εργατικές κινητοποιήσεις και στις απεργίες, στην πρώτη φάση της αντίστασης. Είναι χαρακτηριστικό πως το ΕΑΜ Κοκκινιάς ήταν η ισχυρότερη και μαζικότερη οργάνωση, σε όλο τον Πειραιά, από τις ισχυρότερες στην Αθήνα. Επιπλέον, η Επιτροπή Αλληλεγγύης του ΕΑΜ είχε καταφέρει να δημιουργήσει ένα συγκροτημένο δίκτυο, σώζοντας από την πείνα εκατοντάδες κατοίκους, ενώ παράλληλα διοργάνωνε σημαντικές πολιτιστικές εκδηλώσεις. Έτσι, η αντίσταση ρίζωσε βαθιά στη λαϊκή συνείδηση των κατοίκων της Κοκκινιάς, δημιούργησε ένα πλατύ ρεύμα υποστήριξης, μέσω της ιδεολογικής του επιρροής, καθιστώντας με αυτό τον τρόπο την Κοκκινιά σε κόμβο για την αντίσταση στις πόλεις.

Είχε προηγηθεί η μάχη της Κοκκινιάς στις 7 του Μάρτη. Επρόκειτο για την πρώτη μάχη σε πόλη, ανάμεσα στους κατακτητές και τους αντάρτες. Τις μέρες που ακολούθησαν την επιδρομή των ναζί και της χωροφυλακής στην πόλη, ο λαϊκός παράγοντας λειτούργησε συμπληρωματικά του οργανωμένου τμήματος του ΕΛΑΣ, με συλλαλητήρια, απεργία και με συμμετοχή στις ένοπλες μάχες. Μια μάχη που έληξε με ήττα των γερμανικών δυνάμεων, αφού η αντίσταση των ανταρτών και των κατοίκων ήταν κυριολεκτικά ηρωική. Σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς, η κτηνωδία του μπλόκου αποτελούσε μέρος των αντιποίνων για την ντροπιαστική ήττα που υπέστησαν οι Γερμανοί τον Μάρτη. Στις 15 Αυγούστου, επιχειρήθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα να εισβάλλουν στην πόλη, μέσα από τα Μανιάτικα. Η επίθεση αναχαιτίστηκε, με σημαντικές απώλειες για τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Επιπλέον, είχαν προηγηθεί μπλόκα σε Καισαριανή, Καλλιθέα, Ταύρο, Δουργούτι και σε άλλες συνοικίες. Έτσι, για μεγάλο διάστημα, η Κοκκινιά βρισκόταν σε συνεχή επιφυλακή..."

Η γενοκτονία του Πόντου

Μαύρη μέρα για τον ελληνισμό η σημερινή - μέρα μνήμης αφού τιμούμαι τους αφανισμένους Έλληνες του Πόντου. Η 19η Μαϊου έχει οριστεί ως συμβολική Ημέρα Μνήμης, εφόσον εκείνη τη μέρα του 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ πασά αποβιβάστηκε στην Σαμψούντα του Πόντου, αυτονομήθηκε από την κεντρική Οθωμανική κυβέρνηση και συγκρότησε τα εθνικιστικά του στρατεύματα, τα οποία εν τέλει θα κατανικήσουν τους Έλληνες (ελληνικό στρατό στην Ιωνία και Πόντιους αντάρτες στο Βορρά της Μικράς Ασίας - οι οποίοι βγήκαν στο βουνό μετά τις πρώτες κινήσεις των  Τούρκων εναντίων των Ελλήνων της περιοχής και αφού η ανακήρυξη ενός ανεξάρτητου Ελληνο-αρμενιακού κράτους στην περιοχή έμεινε στα χαρτιά). Θα ολοκληρώσουν την προαποφασισμένη από τους Νεότουρκους (1911) εθνική εκκαθάριση με τη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνης το Σεπτέμβριο του 1922. 

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, γενοκτονία είναι η εσκεμμένη προσπάθεια καταστροφής εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας», με έναν από τους παρακάτω τρόπους:

«α) τον φόνο μελών της ομάδας, β) την πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας, γ) τη σκόπιμη επιβολή στην ομάδα συνθηκών ζωής υπολογισμένων, έτσι ώστε να επιφέρουν τη φυσική τους καταστροφή, εν όλω ή εν μέρει, δ) την επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην αποτροπή γεννήσεων στο εσωτερικό της ομάδας και ε) την υποχρεωτική μεταφορά των παιδιών της ομάδας σε κάποια άλλη».

Όπως αναφέρει σωστά ο Βλάσης Αγτζίδης (εκ των κορυφαίων ιστορικών του Ποντιακού ελληνισμού), στην περίπτωση των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εφαρμόστηκαν και οι πέντε τρόποι, σε διαφορετικό χρόνο και με διαφορετικό τρόπο στους επιμέρους πληθυσμούς. Υπήρξε διαδικασία κλιμάκωσης της Γενοκτονίας η οποία –όσον αφορά την ελληνική περίπτωση- ξεκινά με συστηματικές διώξεις στην Ανατολική Θράκη το 1914, συνεχίζεται την ίδια χρονιά στην Ιωνία (Δυτική Μικρά Ασία) και κορυφώνεται το 1916 στον Πόντο (Βόρεια Μικρά Ασία). 
Θα πρέπει επίσης να διαχωρίζονται οι δύο φάσεις της Γενοκτονίας και να παρουσιάζονται αναλυτικά τα διαφορετικά ιστορικά πλαίσια εντός των οποίων πραγματοποιήθηκαν:

-Η Α’ φάση της Γενοκτονίας έλαβε χώρα κυρίως κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918) και είχε ως θύτες τους Νεότουρκους εθνικιστές, ενώ υπήρξε ανοχή από τους συμμάχους τους, Γερμανούς και Αυστριακούς.

-Η Β’ φάση της Γενοκτονίας  έγινε την περίοδο του ελληνοτουρκικού πολέμου (1919-1922) από τους κεμαλικούς εθνικιστές που αυτονομήθηκαν από την κεντρική οθωμανική κυβέρνηση. Κατά τη δεύτερη φάση υπήρξε αρχική ανοχή κάποιων συμμάχων της Ελλάδας (Ιταλών, Γάλλων, Αμερικανών). Στη συνέχεια, και λόγω της πολιτικής των μοναρχικών,  ουδετεροποιήθηκαν οι υπόλοιποι (Βρετανoί). Υποστηρικτές του τουρκικού εθνικισμού υπήρξαν και οι αντιπάλοι των Δυτικών, δηλαδή το νεαρό σοβιετικό κράτος. Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ο ελληνικός Διχασμός μεταξύ μοναρχικών-βενιζελικών που  αποδυνάμωσε το ελληνικό εσωτερικό μέτωπο και επέτρεψε στον Κεμάλ να νικήσει και να ολοκληρώσει τη Γενοκτονία του ελληνικού, αρμενικού και ασσυριακού πληθυσμού στο σύνολο της παλιάς πολυεθνικής, ισλαμικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την οποία μετέτρεψε πλέον σε τουρκικό έθνος-κράτος.

Το πόσοι χάθηκαν κατά την διάρκεια της Ποντιακής γενοκτονίας παραμένει άγνωστο... Τα μόνα πληθυσμιακά στοιχεία που γνωρίζουμε και δεν αμφισβητούνται  είναι αυτά που προκύπτουν από τις απογραφές του πληθυσμού.  Με την αξιοποίηση των  απογραφών του ελληνικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  (Οθωμανική και Πατριαρχική) εκτιμάται ότι ο αριθμός των Ελλήνων στη Μικρά Ασία (Πόντος, Ιωνία, Βιθυνία, Καππαδοκία, Πισιδία κ.ά) ανέρχεται σε 1.8 εκατομμύρια κατοίκους. Στην Ανατολική Θράκη με την Κωσταντινουπολη κατοικούσαν περί τους 400.000 Έλληνες. Από τον αριθμό των 2.2 εκατομμυρίων (χωρίς να προσμετρώνται οι Έλληνες από το Καρς που ανήκε τότε στη ρωσική επικράτεια), στον Πόντο κατοικούσαν περίπου 450.000 Έλληνες χριστιανοί, ορθόδοξοι κυρίως αλλά και προτεστάντες. Η «Μαύρη Βίβλος Διωγμών και Μαρτυριών του εν Τουρκία Ελληνισμού» του Οικουμενικού Πατριαρχείου που εκδόθηκε το 1919, δίνει μια κατ’ εκτίμηση εικόνα των διωχθέντων και των θυμάτων. Με βάση την επίσημη Απογραφή που έγινε στην Ελλάδα το 1928 καταγράφηκαν περίπου 1.25 εκατομμύρια πρόσφυγες. Στον αριθμό αυτό συνυπολογίστηκαν και οι προερχόμενοι από το Καρς και άλλες ρωσικές περιοχές. Πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη ότι 150.000 Έλληνες από την Κωσταντινούπολη, Ίμβρο και Τένεδο εξαιρέθηκαν της Ανταλλαγής των πληθυσμών, ενώ ένα μέρος των προσφύγων από τον Ανατολικό Πόντο που κατέφυγε στη Ρωσία μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων (Μάρτιος 1918) δεν κατέφυγε τελικά στην Ελλάδα. Επομένως ο αριθμός 353.000 που έχει επικρατήσει δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και είναι στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερος.

Να πούμε βέβαια και κάτι ακόμα... Η μητέρα πατρίδα δεν μπόρεσε να βοηθήσει ουσιαστικά τον Ποντιακό ελληνισμό στον αγώνα που έκανε. Οι Έλληνες του Πόντου οργάνωσαν ένα αντάρτικο το οποίο πάλεψε αλλά ήταν απομονωμένο και χωρίς τη στοιχειώδη οργάνωση και στελέχωση σε ηγετικά στελέχη. Η δε βοήθεια που υποσχέθηκε η Ρωσία (για να πάρει με το μέρος της τους ορθόδοξους πληθυσμούς στον ρωσο-τουρκικό πόλεμο πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση) δεν ήρθε ποτέ...Και τ' αποτελέσματα ήταν τραγικά για τον ελληνισμό της περιοχής...

Και για όσους ενδιαφέρονται, ένα παλαιότερο αφιέρωμα στην Ποντιακή Γενοκτονία...

Μερικές αλήθειες για την επανάσταση του 1821

Με αφορμή την επέτειο για την επανάσταση του 1821, κωδικοποιήσαμε μερικές αλήθειες σχετικά μ' αυτή, ξεκαθαρίζοντας τον μύθο από την ιστορία και αφήνοντας στην άκρη την κλασσική θεώρησή της αλλά και την υπερβολή ορισμένων "ερευνητών"...

 - Τελικά η επανάσταση του 1821 πότε ξεκίνησε;

Η επανάσταση τυο 1821 δεν ξεκίνησε στον κυρίως Ελλαδικό χώρο, αλλά στην Μολδοβλαχία, όπου υπήρχε ισχυρό ελληνικό στοιχείο και φιλελληνικές αρχές. Στις 22 Φεβρουαρίου 1821 ο Αλ. Υψηλάντης πέρασε τον Προύθο σημαίνοντας την έναρξη του αγώνα. Στο Ιάσιο ο Υψηλάντης κήρυξε επίσημα την επανάσταση και ο Γεωργάκης Ολύμπιος έσπευσε να ενωθεί μαζί του (26 Φεβρουαρίου). Στον έρανο που επακολούθησε συγκεντρώθηκε ποσό ενός εκατομμυρίου γροσίων, ενώ ο Καντακουζηνός ανέλαβε την αρχηγία του Ιερού Λόχου, που τον αποτέλεσαν 500 νέοι σπουδαστές. Στις 17 Μαρτίου ο Υψηλάντης ύψωσε την ελληνική σημαία στην πρωτεύουσα της Βλαχίας, το Βουκουρέστι· στο Γαλάτσι οι Έλληνες με επικεφαλής τον Καρπενησιώτη συγκρούστηκαν για πρώτη φορά με τους Τούρκους και κατόρθωσαν να διασπάσουν τις γραμμές τους. Στο Δραγατσάνι όμως ο Ιερός Λόχος συνετρίβη και στη μονή του Σέκου ο Γεωργάκης Ολύμπιος και οι συμπολεμιστές του ανατινάχτηκαν μαζί με την πυριτιδαποθήκη για να μην παραδοθούν. Στις 22 Μαρτίου αλώθηκε από επαναστάτες η Καλαμάτα. Η 25η Μαρτίου ορίστηκε η "επίσημη" έναρξη γιατί κατά την παράδοση ήταν η μέρα που κηρύχθηκε η επανάσταση στις περισσότερες περιοχές της (σημερινής) Ελλάδας.

- Τελικά η εκκλησία στήριξε την επανάσταση ή όχι;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Αυτό που είναι γνωστό είναι ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε' επικεφαλής συνόδου αφόρισε τους επαναστάτες σε 2 περιπτώσεις τον Μάρτιο του 1821, κάτω από την πίεση του Σουλτάνου και υπό την απειλή για γενική σφαγή των Ελλήνων της Πόλης. Όμως ο τρόπος του 1ου αφορισμού (τοπικός για την Μολδοβλαχία) και η γενική γλώσσα (μιλώντας για το μέλλον της επανάστασης και όχι για ό,τι είχε ήδη γίνει) του 2ου, εξόργισαν τον Σουλτάνο που κήρυξε έκπτωτο τον Γρηγόριο και οδήγησε στο βασανισμό αυτού και άλλων αρχιερέων και τον απαγχονισμό τους. Αυτό όμως που δεν είναι γνωστό ότι τόσο η Φιλική Εταιρεία όσο και ο Δημήτριος Υψηλάντης ως πρώτος αρχηγός της Επανάστασης κινήθηκαν και μπόρεσαν να μαζέψουν χρήματα, έχοντας μαζί τους υποστηρικτικές επιστολές του Πατριάρχη. Από κει και πέρα σε τοπικό επίπεδο, υπήρξαν κάποιοι ιεράρχες που υποστήριξαν ένθερμα την επανάσταση (και πολέμησαν και οι ίδιοι), κάποιοι άλλοι που πρότειναν "φρόνηση" (και αναμονή ενός ρωσοτουρκικού πολέμου για την κήρυξή της) και κάποιοι άλλοι που ήταν κάθετα αντίθετοι. Στη συνέχεια βέβαια η εκκλησία αγκάλιασε την επανάσταση και την στήριξε ακόμα και όταν η επέλαση του Κιουταχή απείλησε να την εξαφανίσει.

- Ήταν ο λαός ενωμένος;

Σαφέστατα όχι. Η επανάσταση στηρίχθηκε σε λίγους, ενώ πολλοί προύχοντες και δημογέροντες θεωρούσαν την κήρυξή της καθαρή τρέλα. Αλλά και ο απλός λαός (αυτός που υπέφερε περισσότερο και είχε να χάσει τα λιγότερα) δεν φαινόταν ολοκληρωτικά πρόθυμος να στηρίξει το εγχείρημα. Ευτυχώς όμως για όλους μας, η στρατιωτική ευφυϊα σειράς οπλαρχηγών, η φιλοπατρία ορισμένων πλούσιων εμπόρων και πλοιοκτητών, η γενναιότητα των πρώτων μαχητών κι ένα έντονο φιλλεληνικό κίνημα σε Ευρώπη και Αμερική (που έφερε στην χώρα μας αξιωματικούς με εμπειρία σε πολέμους και μάχες στο πλάϊ των ελληνικών δυνάμεων) αλλά και η "ραθυμία" των Τούρκων που δεν συνειδητοποίησαν τη σοβαρότητα της κατάστασης, έδωσαν τις πρώτες επιτυχίες που ενίσχυσαν τον αγώνα (και μάζεψαν "κόσμο" - όπως γίνεται συνήθως στην χώρα μας). Βέβαια όταν ο Κιουταχής και ο Ιμπραήμ ξεκίνησαν την προσπάθεια ανακατάληψης της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας (εν μέσω εμφυλίου και ενδοελληνικών συγκρούσεων) πολλά χωριά και κωμοπόλεις "προσκύνησαν" και χρειάστηκε το δόγμα "φωτιά και τσεκούρι" για να ξαναέρθουν τα πράγματα στη "θέση τους".

- Οι αρχηγοί της επανάστασης ήταν τουλάχιστον ενωμένοι;

Δυστυχώς όχι. Μια καθαρή απόδειξη ότι στο ελληνικό έθνος υπάρχει συνέχεια είναι ο εμφύλιος πόλεμος (που έγινε σε δύο φάσεις μεταξύ του φθινοπώρου του 1823 και του Γενάρη 1825), σε αγαστή συνέχεια των πολλών εμφυλίων που έχουμε να επιδείξουμε ως έθνος (από τις διαμάχες του Τρωϊκού Πολέμου εως τον εμφύλιο του 1946-49). Οι δε ιστορικοί μιλώντας για τις σφαγές και τις λεηλασίες της 2ης φάσης του, αναφέρουν ότι ξεπερνούσαν αυτές που έκαναν οι Τούρκοι. Κλασσική απόδειξη ότι δε χρειαζόμαστε ξένους για να βγάλουμε τα μάτια μας - μπορούμε και μόνοι μας...Και όλα αυτά για να ξεκαθαριστεί το αν θα κυβερνούν την Ελλάδα ο Μαυροκορδάτος με τον Κουντουριώτη ή ο Κολοκοτρώνης με τον Ζαϊμη. Στην πραγματικότητα όμως κανείς τους δεν θα κυβερνούσε την χώρα - θα το έκαναν οι Άγγλοι και οι Ρώσοι για να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους...

- Ακούμε και διαβάζουμε πολλά. Τελικά η επανάσταση ήταν "παιδί του διαφωτισμού";

Η επανάσταση του 1821 δεν ήταν η πρώτη επανάσταση στον ελλαδικό χώρο. Προηγήθηκαν δεκάδες άλλες που απέτυχαν για διάφορους λόγους. Ο Ρήγας Φερραίος όντως εμπνευσμένος από τις αρχές του Διαφωτισμού εμπνεύστηκε μια Παν-βαλκανική επανάσταση ενάντια του Σουλτάνου, που θα οδηγούσε σε μια ένωση των Χριστιανικών λαών της Βαλκανικής και προσπάθησε να ενεργοποιήσει τους υπόδουλους της ευρύτερης περιοχής μας προς την κατεύθυνση αυτή - ξεκινώντας από τους πλούσιους Έλληνες ομογενείς (που θεωρούσε ότι θα ήταν πιο δεκτικοί προς την κατεύθυνση αυτή). Η αλήθεια όμως είναι ότι παρά το ότι ο Ρήγας στην αρχή υποστηρίχθηκε από ορισμένους επιφανείς Έλληνες, το τραγικό του τέλος (εκτελέστηκε το 1798) οδήγησε σε εγκατάλειψη του σχεδίου του αφού η προεργασία της επανάστασης έγινε σε διαφορετική βάση, μιας και στην πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξε ενδιαφέρον τόσο από ελληνικής πλευράς όσο και από των υπολοίπων λαών της Βαλκανικής για κάτι τέτοιο. Η επανάσταση ξεκίνησε και στηρίχθηκε σε καθαρά ελληνο-χριστιανικά ιδεώδη, με συνθήματα ενάντια στους Τούρκους και υπέρ της ελευθερίας. Και ο λόγος ήταν απλός: κάτι τέτοιο μόνο θα μπορούσε να μιλήσει στο λαό, αφού αυτό αφορούσε και την πλειοψηφία του. Το κύμα του φιλελληνισμού ακολούθησε και διογκώθηκε. Θα ήταν λάθος να πούμε ότι η ελληνική επανάσταση υποστηρίχθηκε όντας παιδί του διαφωτισμού, αφού οι φιλλέληνες που μας υποστήριξαν δεν ήταν ένα ομοιογενές σύνολο και κάτω από την ομπρέλα του όρου συνέρχονται φιλελεύθεροι, ουμανιστές, επαναστάτες βετεράνοι της Γαλλικής επανάστασης, οπορτουνιστές (που πίστευαν ότι σε μια ελεύθερη Ελλάδα οι ευκαιρίες γι' αυτούς θα ήταν μεγαλύτερες), ρομαντικοί, κλασσικιστές, φιλάνθρωποι, άνθρωποι που κινητοποιήθηκαν από τους Έλληνες του εξωτερικού (ή και από τους πρώτους φιλέλληνες όπως π.χ. τον Λόρδο Βύρωνα) και εκείνοι που πίστευαν ότι οι Έλληνες ως ομόθρησκοι των λαών της Ευρώπης άξιζαν καλύτερης τύχης απέναντι στους Μουσουλμάνους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που τους καταπίεζαν.

- Και τελικά...Λεφτά που βρήκαμε;

Τα πρώτα χρήματα καλύφθηκαν εκ των έσω - με δωρεές πλούσιων ομογενών, εμπόρων και πλοιοκτητών. Υπήρξαν πολλοί που πέθαναν στην "ψάθα" κυριολεκτικά αφού τα έδωσαν όλα στον αγώνα. Μετά οι ξένες δυνάμεις, αναγνωρίζοντας το νέο "Ελ Ντοράντο" που ανοιγόταν, έδωσαν το 1ο ληστρικό δάνειο σε μας (το οποίο διαχειρίστηκε αρχικά ο Μαυροκορδάτος), το οποίο είχε υψηλότατο επιτόκιο. Πιο συγκεκριμένα στις 2 Ιουνίου 1823 το Εκτελεστικό (Κυβέρνηση) εξουσιοδότησε τους Ιωάννη Ορλάνδο, Ανδρέα Ζαΐμη και Ανδρέα Λουριώτη να μεταβούν στο Λονδίνο και να συνάψουν δάνειο 4.000.000 ισπανικών ταλλήρων. Η επιτροπή καθυστέρησε να αναχωρήσει, λόγω έλλειψης χρημάτων για τα έξοδα του ταξιδιού, τα οποία κάλυψε με δάνειο ο Λόρδος Βύρων. Στις 26 Ιανουαρίου 1824, ο Ιωάννης Ορλάνδος και ο Ανδρέας Λουριώτης έφθασαν στην αγγλική πρωτεύουσα και ύστερα από έντονες διαπραγματεύσεις, στις οποίες πήραν μέρος και μέλη του Φιλελληνικού Κομιτάτου, συνομολόγησαν ένα δάνειο 800.000 λιρών με τον οίκο Λόφναν (9 Φεβρουαρίου 1824). Το δάνειο είχε τόκο 5%, προμήθεια 3%, ασφάλιστρα 1,5% και περίοδο αποπληρωμής 36 χρόνια. Ως εγγύηση για την αποπληρωμή του δανείου τέθηκαν από ελληνικής πλευράς τα δημόσια κτήματα και όλα τα δημόσια έσοδα.Όμως, το ποσό που έφθασε στην επαναστατική διοίκηση ήταν μόλις 298.000 λίρες, αφού το παραχωρούμενο δάνειο είχε οριστεί στο 59% του ονομαστικού (472.000 λίρες) και από αυτό παρακρατήθηκαν 80.000 ως προκαταβολή τόκων δύο ετών, 16.000 για χρεολύσια, 2.000 ως προμήθεια και άλλες δαπάνες.

Μεγάλη ευθύνη για τους δυσμενείς όρους σύναψης του δανείου είχαν και οι δύο διαπραγματευτές, ο γιαννιώτης πολιτικός Ανδρέας Λουριώτης και ο σπετσιώτης πλοιοκτήτης Ιωάννης Ορλάνδος, οι οποίοι σπατάλησαν μεγάλα ποσά στο Λονδίνο, ζώντας πολυτελώς, σε αντίθεση με τους αγωνιστές, που πολεμούσαν με μεγάλες στερήσεις.

Στις 31 Ιουλίου 1824, το Βουλευτικό αποφασίζει τη σύναψη και νέου δανείου, λίγες εβδομάδες μετά την καταστροφή της Κάσου και των Ψαρών κι ενώ η Επανάσταση βρίσκεται σε κρίσιμο στάδιο. Το δεύτερο δάνειο ανέλαβε ο τραπεζιτικός οίκος των αδελφών Ρικάρδο με ονομαστικό κεφάλαιο 2.000.000 λιρών (26 Ιανουαρίου 1825). Τη διαπραγματευτική ομάδα αποτελούσαν και πάλι οι Λουριώτης και Ορλάνδος. Όπως και στο πρώτο δάνειο, το καθαρό ποσό περιορίστηκε στις 816.000 λίρες, αφού το παραχωρούμενο δάνειο είχε οριστεί στο 55% του ονομαστικού (1.100.000) και από αυτό παρακρατήθηκαν 284.000 λίρες για προκαταβολή τόκων δύο ετών, χρεολύσια, προμήθεια και άλλες δαπάνες.

Ενώ, όμως, το ποσό του πρώτου δανείου το διαχειρίστηκε η ελληνική κυβέρνηση, έστω και με σκανδαλώδη τρόπο, τη διαχείριση του δεύτερου δανείου ανέλαβαν οι άγγλοι τραπεζίτες και τα μέλη του Φιλελληνικού Κομιτάτου, παραγκωνίζοντας τους έλληνες εκπροσώπους. Από το δάνειο διατέθηκαν: 212.000 λίρες για την αναχρηματοδότηση του πρώτου δανείου, 77.000 για την αγορά όπλων και πυροβόλων, από τα οποία λίγα έφθασαν στην Ελλάδα, 160.000 για την παραγγελία 6 ατμοκίνητων πλοίων, από τα οποία μόνο τρία έφθασαν στην Ελλάδα («Καρτερία», «Επιχείρηση», «Ερμής») και 155.000 για τη ναυπήγηση δύο φρεγατών σε ναυπηγεία της Νέας Υόρκης, από τις οποίες μόνο η μία («Ελλάς») ήλθε στην Ελλάδα, ενώ η δεύτερη πουλήθηκε για να χρηματοδοτηθεί η πρώτη. Τελικά, στην Ελλάδα έφθασε μόνο το ποσό των 232.558 στερλινών, δηλαδή λιγότερο από εκείνο που έλαβε κατά το πρώτο δάνειο, αν και το δεύτερο είχε συναφθεί σε υπερδιπλάσιο ύψος.

Μεγάλο μέρος και των δύο δανείων χρησιμοποιήθηκαν για την ενίσχυση της κυβέρνησης στην εμφύλια διαμάχη, ενώ και τα τελευταία τοκοχρεωλύσια των δύο δανείων αποπληρώθηκαν στον αιώνα μας...

- H επανάσταση έγινε μόνο στο σημερινό ελλαδικό χώρο;

Όχι, αλλά εκεί ευδοκίμησε. Η επανάσταση εξάλλου ξεκίνησε στην Μολδοβλαχία, ενώ επαναστατικές κινήσεις έγιναν στην Κύπρο, στην Ανατολική Ρωμυλία (που έδωσε πολλούς οπλαρχηγούς ανάμεσα στους συμπαγείς ελληνικούς πληθυσμούς της Μεσημβρίας και της Φιλιππούπολης), στην παράλια Μικρά Ασία και αργότερα (το 1826) στην Βηρυττό του Λιβάνου, υποστηριζόμενοι από τους "Ρουμ". Το τελευταίο σημείο αξίζει ουσιαστικής ιστορικής έρευνας. Όπως και να έχει, οι κινήσεις αυτές έγιναν χωρίς σχεδιασμό και αποσπασματικά (όπως εξάλλου έγιναν - για να είμαστε ειλικρινείς - και στην κυρίως Ελλάδα), γι' αυτό και είχαν άσχημο τέλος.

- Αλλά δε θα ήμασταν ελεύθεροι, αν δεν είχε γίνει επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων και δεν είχαν νικήσει τον Τουρκοαιγυπτιακό στόλο στο Ναυαρίνο το 1827, σωστά;

Ας το πούμε πιο σωστά: Σήμερα μπορεί να μην ήμασταν ελεύθεροι αν δεν ξεσηκωνόμασταν το 1821. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν ήθελαν την επανάσταση. Γι' αυτό και στο ξεκίνημα της αντέδρασαν αρνητικά. Δεν υπήρξε κάποια από τις Μεγάλες Δυνάμεις που να έστειλε στην αρχή στρατό, όπλα ή που να δώρισε χρήματα για τον Αγώνα. Όταν όμως είδαν ότι οι Έλληνες είχαμε επιτυχίες, ότι τα πράγματα ήταν σοβαρά, όταν συνειδητοποίησαν ότι το φιλελληνικό κίνημα στους ανώτερους κοινωνικούς κύκλους της Ευρώπης ήταν υπέρ της Ελλάδος και ότι εκατοντάδες εθελοντές ταξίδευαν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν υπέρ της ελευθερίας και πραγματοποιούνταν δωρεές υπέρ της Επανάστασης και τέλος όταν συνειδητοποίησαν ότι δεν είχε κανένα νόημα ν' αντιδρούν, τότε έγινε η επέμβασή τους. Το αν θα τα καταφέρναμε να "κλείσουμε" την Επανάσταση με Ελευθερία και όχι με Θάνατο, χωρίς αυτούς δε θα το μάθουμε ποτέ. Εκτιμούμε όμως και τιμούμε τη συνεισφορά τους για τη βοήθειά τους στο τέλος...

Και κλείνουμε, θυμίζοντας ένα απόσπασμα από τον λόγο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, στην Πνύκα στις 8 Οκτωβρίου του 1838. Λέει πολλά για την επανάσταση που αξίζει να διαβαστούν και να μνημονευτούν:

"...Ὅταν ἀποφασίσαμε νὰ κάμωμε τὴν Ἐπανάσταση, δὲν ἐσυλλογισθήκαμε οὔτε πόσοι εἴμεθα, οὔτε πὼς δὲν ἔχομε ἄρματα, οὔτε ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐβαστοῦσαν τὰ κάστρα καὶ τὰς πόλεις, οὔτε κανένας φρόνιμος μᾶς εἶπε «ποῦ πᾶτε ἐδῶ νὰ πολεμήσετε μὲ σιταροκάραβα βατσέλα», ἀλλὰ ὡς μία βροχὴ ἔπεσε εἰς ὅλους μας ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐλευθερίας μας, καὶ ὅλοι, καὶ ὁ κλῆρος μας καὶ οἱ προεστοὶ καὶ οἱ καπεταναῖοι καὶ οἱ πεπαιδευμένοι καὶ οἱ ἔμποροι, μικροὶ καὶ μεγάλοι, ὅλοι ἐσυμφωνήσαμε εἰς αὐτὸ τὸ σκοπὸ καὶ ἐκάμαμε τὴν Ἐπανάσταση.

Εἰς τὸν πρῶτο χρόνο τῆς Ἐπαναστάσεως εἴχαμε μεγάλη ὁμόνοια καὶ ὅλοι ἐτρέχαμε σύμφωνοι. Ὁ ἕνας ἐπῆγεν εἰς τὸν πόλεμο, ὁ ἀδελφός του ἔφερνε ξύλα, ἡ γυναῖκα του ἐζύμωνε, τὸ παιδί του ἐκουβαλοῦσε ψωμὶ καὶ μπαρουτόβολα εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ ἐὰν αὐτὴ ἡ ὁμόνοια ἐβαστοῦσε ἀκόμη δυὸ χρόνους, ἠθέλαμε κυριεύσει καὶ τὴν Θεσσαλία καὶ τὴν Μακεδονία, καὶ ἴσως ἐφθάναμε καὶ ἕως τὴν Κωνσταντινούπολη. Τόσον τρομάξαμε τοὺς Τούρκους, ὁποὺ ἄκουγαν Ἕλληνα καὶ ἔφευγαν χίλια μίλια μακρά. Ἑκατὸν Ἕλληνες ἔβαζαν πέντε χιλιάδες ἐμπρός, καὶ ἕνα καράβι μίαν ἁρμάδα. Ἀλλὰ δὲν ἐβάσταξεν. Ἦλθαν μερικοὶ καὶ ἠθέλησαν νὰ γένουν μπαρμπέρηδες εἰς τοῦ κασίδη τὸ κεφάλι. Μᾶς πονοῦσε τὸ μπαρμπέρισμά τους. Μὰ τί νὰ κάμωμε; Εἴχαμε καὶ αὐτουνῶν τὴν ἀνάγκη. Ἀπὸ τότε ἤρχισεν ἡ διχόνοια, καὶ ἐχάθη ἡ πρώτη προθυμία καὶ ὁμόνοια. Καὶ ὅταν ἔλεγες τὸν Κώστα νὰ δώσῃ χρήματα διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους, ἢ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν πόλεμο, τοῦτος ἐπρόβαλλε τὸν Γιάννη. Καὶ μ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο κανεὶς δὲν ἤθελε οὔτε νὰ συνδράμῃ οὔτε νὰ πολεμήσῃ. Καὶ τοῦτο ἐγίνετο, ἐπειδὴ δὲν εἴχαμε ἕναν ἀρχηγὸ καὶ μία κεφαλή. Ἀλλὰ ἕνας ἔμπαινε πρόεδρος ἕξη μῆνες, ἐσηκώνετο ὁ ἄλλος καὶ τὸν ἔριχνε, καὶ ἐκάθετο αὐτὸς ἄλλους τόσους, καὶ ἔτσι ὁ ἕνας ἤθελε τοῦτο καὶ ὁ ἄλλος τὸ ἄλλο. Ἴσως ὅλοι ἠθέλαμε τὸ καλό, πλὴν καθένας κατὰ τὴν γνώμη του. Ὅταν προστάζουνε πολλοί, ποτὲ τὸ σπίτι δεν χτίζεται οὔτε τελειώνει. Ὁ ἕνας λέγει ὅτι ἡ πόρτα πρέπει να βλέπῃ εἰς τὸ ἀνατολικὸ μέρος, ὁ ἄλλος εἰς τὸ ἀντικρινὸ καὶ ὁ ἄλλος εἰς τὸν Βορέα, σὰν να ἦτον τὸ σπίτι εἰς τὸν ἀραμπᾶ, καὶ να γυρίζει, καθὼς λέγει ὁ καθένας. Μὲ τοῦτο τὸν τρόπο δεν κτίζεται ποτὲ τὸ σπίτι, ἀλλὰ πρέπει να εἶναι ἔνας ἀρχιτέκτων, ὁποῦ νὰ προστάζῃ πῶς θὰ γενῇ. Παρομοίως καὶ ἡμεῖς ἐχρειαζόμεθα ἕναν ἀρχηγὸ καὶ ἔναν ἀρχιτέκτονα, ὅστις νὰ προστάζῃ καὶ οἱ ἄλλοι να ὑπακούουν καὶ νὰ ἀκολουθοῦν. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ εἴμεθα εἰς τέτοια κατάστασιν, ἐξ αἰτίας τῆς διχονοίας, μᾶς ἔπεσε ἡ Τουρκιὰ ἐπάνω μας καὶ κοντέψαμε να χαθοῦμε, καὶ εἰς τοὺς στερνοὺς ἑπτὰ χρόνους δὲν κατορθώσαμε μεγάλα πράγματα..."

(τα στοιχεία για τον δανεισμό προέρχονται από το sansimera.gr - ολόκληρη την ομιλία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη μπορείτε να τη βρείτε εδώ).

Η παρέλαση της 25ης Μαρτίου μια ακόμα απόδειξη της κατάντιάς μας

Διαβάζουμε και απορούμε..."Υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας θα πραγματοποιηθεί και φέτος η στρατιωτική παρέλαση της 25ης Μαρτίου στο κέντρο της Αθήνας. Για την ημέρα εκείνη θα επιστρατευτούν 3.000 αστυνομικοί για την αποφυγή επεισοδίων. Η πρόσβαση στον χώρο της παρέλασης θα γίνεται μόνο με προσκλήσεις ή διαπιστεύσεις, ενώ οι πολίτες θα μπορούν να την παρακολουθήσουν ελεύθερα από το ύψος της οδού Βουκουρεστίου και κάτω. Η πλατεία Συντάγματος θα περικλειστεί από κάγκελα, ενώ θα υπάρχουν και ισχυρές δυνάμεις των ΜΑΤ που θα ελέγχουν την πρόσβαση. Δρακόντεια μέτρα ασφαλείας θα ληφθούν και για την μαθητική παρέλαση τη Δευτέρα, πρώτη εργάσιμη ημέρα μετά τη λήξη της οκτάμηνης διαθεσιμότητας για τους καθηγητές τεχνικής εκπαίδευσης. Όπως ανακοίνωσε η ΓΑΔΑ, οι δημοσιογράφοι θα έχουν πρόσβαση στον προβλεπόμενο χώρο για τα ΜΜΕ από την κάτω πλευρά της Πλατείας Συντάγματος, έναντι της Ερμού, και με την απαραίτητη επίδειξη του πράσινου δελτίου διαπίστευσης."

Πως τα κατάφεραν οι κυβερνήσεις μας να μετατρέψουν μια ημέρα γιορτής και μνήμης, μια ημέρα-απόδειξη του πόσα μπορούμε να καταφέρουμε ως λαός όταν είμαστε (σχεδόν) ενωμένοι, σε μια μέρα που ΠΡΕΠΕΙ να διαμαρτυρηθούμε;

Πως κατάφεραν να μετατρέψουν μια ημέρα που μας αφορά ΟΛΟΥΣ, σε μια μέρα που αφορά λίγα άτομα με προσκλήσεις; Δεν φταίει η αριστερά - ούτε οι "αγανακτισμένοι". Ας μη γελοιόμαστε. Το ότι καταλήξαμε όμως μια εθνική γιορτή να τη γιορτάζουμε με "3000 αστυνομικούς" και "διμοιρίες ΜΑΤ" αποτελεί την απόλυτη κατάντια για το δίπλο ΠΑΣΟΚ/Ελιά - ΝΔ και όλο τον συρφετό που τους στηρίζει. Τό ότι φτάσαμε στο σημείο οι πολίτες να έχουν συγκεκριμένα σημεία οπτικής πρόσβασης στην παρέλαση (όπου στο κάτω-κάτω θα πάνε για να δουν τα παιδιά τους που είτε υπηρετούν στο στρατό ή πάνε σχολείο) είναι ένα από τα χαμηλότερα σημεία που έχει φτάσει όσο αφορά την λαϊκή αποδοχή.

Φανταστείτε το ρεζιλίκι μας και τα γέλια των "φίλων" και "συμμάχων" όταν βλέπουν οι παρελάσεις στην χώρα μας να προστατεύονται από την αστυνομία, μπας και παρεισφρίσουν "αντιδρώντες" στα όσα "καλά" μας επιβάλλουν οι δανειστές μας και ψηφίζουν "εν κρυπτώ" και με τη μορφή κατεπείγοντως οι κυβερνώντες... Τουλάχιστον κάποιοι θα γελάνε με τα όσα συμβαίνουν...

Μια βόλτα πίσω στον χρόνο - ο "Μαύρος" Δεκέμβρης του 1941

Μπαίνοντας στον τελευταίο μήνα του χρόνου, και καθώς ετοιμαζόμαστε ν' αποχαιρετήσουμε την χρονιά, αξίζει να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω σ' ένα από τους χειρότερους Δεκεμβρίους της νεώτερης ιστορίας μας - τον Δεκέμβρη του 1941. Έναν Δεκέμβρη που η χώρα μας, έχοντας περάσει πλέον σε τριπλή Κατοχή, βιώνει μια ανθρωπιστική κρίση, η οποία ξεπερνούσε την χειρότερη φαντασία. Αξίζει να το θυμηθούμε, γιατί και σήμερα έχουμε ανθρώπους να στήνονται ώρες σε συσσίτια για ένα πιάτο φαγητό, γιατί και σήμερα έχουμε νεκρούς όχι μόνο από πρωτοεμφανιζόμενες ασθένειες, αλλά από φωτιές και ασφυξία - αφού χρησιμοποιούν μεθόδους θέρμανσης που είναι επικίνδυνες και ακατάλληλες, γιατί και σήμερα έχουμε ανθρώπους να ψάχνουν στα σκουπίδια για ένα ξεροκόμματο. Και ας μην έχουμε επισήμως κατακτητές, και ας μην έχουμε Κατοχή και ας ζούμε σε μια Ευρώπη που υποτίθεται ότι "νοιάζεται" τους κατοίκους της...

Διαβάζουμε στην "Ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου" για τις μέρες εκείνες:  "Oι δυνάμεις του Άξονα, αξιοποιούσαν τα έθνη που κατακτούσαν ως πηγές πρώτων υλών, τροφίμων και εργασίας. Ως πολιτική, τα υποταγμένη έθνη ήταν υποχρεωμένα να παρέχουν υλική υποστήριξη προς τη Γερμανία και την Ιταλία. Σύμφωνα με την αρχή αυτή και ήδη από την αρχή της κατοχής στη Ελλάδα, γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα ξεκίνησαν μια ευρείας κλίμακας τακτική λεηλασίας σε οτιδήποτε είχε αξία. Μέσα στις ζώνες κατοχής τους, ίσχυε η κατάσχεση των καυσίμων και όλων των μέσων μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένων των αλιευτικών σκαφών και υποζυγίων και απαγόρευση οποιασδήποτε μεταφοράς τροφίμων και άλλων προμηθειών. Οι κατακτητές κατέλαβαν πολλές βιομηχανίες ή τις αγόρασαν σε χαμηλές τιμές, προϊόντων όπως ο καπνός, το ελαιόλαδο, το βαμβάκι και το δέρμα και τα μετέφεραν στην πατρίδα τους. Η ανεργία αυξήθηκε σε ακραία επίπεδα, ενώ επιβλήθηκαν έκτακτες εισφορές από την ελληνική φιλοναζιστική κυβέρνηση με σκοπό να στηρίξει τις κατοχικές δυνάμεις. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες κατεχόμενες χώρες που βρέθηκαν σε καλύτερη θέση, το μέγεθος της εισφοράς στην Ελλάδα το 1941-1942 ξεπέρασε το 100% του εγχώριου εθνικού εισοδήματος. Ταυτόχρονα, οι συμμαχικές δυνάμεις έθεσαν σε ισχύ πλήρη ναυτικό αποκλεισμό της Ελλάδας, προκειμένου να αποδυναμώσουν τις στρατιωτικές προσπάθειες του Άξονα και την εισροή εξοπλισμού και εφοδίων στις δυνάμεις του. Αυτός ο αποκλεισμός περιλάμβανε όλες τις εισαγωγές προιόντων στη χώρα, συμπεριλαμβανομένων και των τροφίμων.

Όλα αυτά προκάλεσαν έλλειψη των προμηθειών τροφίμων και κατά συνέπεια αύξηση των τιμών τους, ενώ ταυτόχρονα η χώρα οδηγήθηκε σε πληθωρισμό και υποτίμηση του νομίσματός της. Υπό αυτές τις συνθήκες, η μαύρη αγορά και η διανομή με δελτίο έγινε το μόνο μέσο για τον εφοδιασμό με τρόφιμα στις αστικές περιοχές της Ελλάδα. Το ψάρεμα επίσης απαγορευόταν, τουλάχιστον τη πρώτη περίοδο της κατοχής. Επιπλέον, οι Βούλγαροι απαγόρευαν οποιαδήποτε μεταφορά σιτηρών έξω από τη ζώνη τους, στην οποία άνηκε το 30% της συνολικής ελληνικής παραγωγής. Αν και η ψευδο-κυβέρνηση υπό τον Γεώργιο Τσολάκογλου ζήτησε από τον Άξονα την εισαγωγή σιτηρών πριν από το χειμώνα του 1941, αυτό δεν έχει κάποιο αποτέλεσμα: η Γερμανία και η Ιταλία έστειλαν μια πολύ μικρή ποσότητα, ενώ η Βουλγαρία δεν έστειλε τίποτα. Οι λίγες οργανωμένες προσπάθειες από την Ορθόδοξη Εκκλησία και τον Ερυθρό Σταυρό, δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθούν στις ανάγκες του πληθυσμού.

Η κατάσταση έγινε κρίσιμη το καλοκαίρι του 1941 και το φθινόπωρο μετατράπηκε σε σε λιμό. Ιδίως τον πρώτο χειμώνα της κατοχής (1941-1942) η έλλειψη τροφίμων ήταν έντονη και η πείνα έπληξε ιδιαίτερα τα αστικά κέντρα της της χώρας. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα αυτού, το ποσοστό θνησιμότητας έφθασε στο υψηλότερο σημείο. Τα πτώματα των νεκρών δεν θάβονταν πάντα, αλλά αφήνονταν στα νεκροταφεία ή στους δρόμους. Το θέαμα αυτό ήταν κοινό στους δρόμους της Αθήνας, καθώς εκεί και στον Πειραιά η κατάσταση ήταν εκτός ελέγχου,. Ο πληθωρισμός αυξανόταν συνεχώς και η τιμή του ψωμιού αυξήθηκε 89 φορές από τον Απρίλιο του 1941 μέχρι τον Ιούνιο του 1942. Σύμφωνα με τα αρχεία του γερμανικού στρατού, το ποσοστό θνησιμότητας μόνο στην Αθήνα έφθασε τους 300 θανάτους την ημέρα κατά το μήνα Δεκέμβριο 1941, ενώ οι εκτιμήσεις του Ερυθρού Σταυρού ήταν πολύ υψηλότερες, στους 400 θανάτους. Εκτός από τις αστικές περιοχές ο πληθυσμός των νησιών έχει επίσης επηρεαστεί από την πείνα, ιδίως όσοι ζούσαν στη Μύκονο, Σύρο και Χίο.

Δεν υπάρχει ακριβής αριθμός θανάτων λόγω της πείνας κι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι δημοτικές υπηρεσίες καταγραφής δεν λειτουργούσαν κατά τη διάρκεια της κατοχής. Σε γενικές γραμμές, εκτιμάται ότι ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 300.000 θανάτους κατά τη διάρκεια της κατοχής, ως αποτέλεσμα της πείνας και του υποσιτισμού. Ωστόσο, δεν είχαν όλα τα μέρη της Ελλάδα τα ίδια επίπεδα έλλειψης τροφίμων, καθώς καθοριστικοί παράγοντες ήταν η απόσταση από τη γεωργική παραγωγή και το επίπεδο της αστικοποίησης κάθε περιοχής  

H φωτογραφία από τον "Μικρό Ρωμιό" με την αποκομιδή πτωμάτων είναι συγκλονιστική:

Το πρώτο πλοίο με τις προμήθειες τροφίμων έφτασε στην Ελλάδα από την Τουρκία τον Σεπτέμβριο του 1941. Η βοήθεια αυτή όμως ήταν συμβολική δεδομένου ότι ένα πλοίο δεν ήταν σε θέση να ανακουφίσει μια τέτοια κατάσταση. Λόγω των προσπαθειών της ελληνικής ομογένειας στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Μεγάλη Βρετανία, ο λιμός σύντομα έγινε ένα δημόσιο θέμα στις χώρες των Συμμάχων. Η αυξανόμενη πίεση της κοινής γνώμης τελικά οδήγησε στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού από τους Συμμάχους τον Φεβρουάριο του 1942. Το σχέδιο τροφοδοσίας πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, ενώ η Σουηδία προσφέρθηκε για τη μεταφορά 15.000 τόνων σίτου. Οι αποστολές σιταριού σύντομα ξεκίνησαν και μετά το 1942 τα ποσοστά θνησιμότητας μειώθηκαν σταδιακά. Ωστόσο η κατάσταση υποσιτισμού παρέμεινε μέχρι το τέλος της κατοχής, το 1944.

Η διεθνής προσπάθεια επικεντρώθηκε κυρίως στα παιδιά. Στην Αθήνα ο Ερυθρός Σταυρός παρείχε καθημερινά μερίδες γάλα, ιατρικές υπηρεσίες και είδη ένδυσης για παιδιά μικρότερα των δύο ετών. Ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη ελληνική αντιστασιακή οργάνωση, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), ανέλαβε πρωτοβουλία διανομής τροφίμων και ρουχισμού στις περιοχές που ήταν στον έλεγχό της."

Και όπως σημειώνει ο Ελευθέριος Σκιαδάς στον "Μικρό Ρωμηό": "Σαν να μην έφταναν οι εκατόμβες θυμάτων από την πείνα, τον Ιανουάριο 1942 προστέθηκαν και οι δραματικές καιρικές συνθήκες. Οι θερμοκρασίες που σημειώθηκαν ήταν πρωτοφανείς για τα ιστορικά δεδομένα της χώρας. Το χιόνι που επι-σκέφτηκε την πρωτεύουσα από τις αρχές Ιανουαρίου έφτανε στα 20-30 εκατοστά, ενώ στα προάστια, όπως η Αγία Παρασκευή, το Χαλάνδρι, η Κηφισιά, η Εκάλη και το Μαρούσι, ξεπερνούσε τα 50 εκατοστά. Η θερμοκρασία τις νυκτερινές ώρες έπεφτε στους μείον 4-5 βαθμούς. Ακόμη χειρότερη ήταν η κατάσταση στη Μακεδονία, αφού στη Θεσσαλονίκη η θερμοκρασία κατέβηκε στους 7 βαθμούς υπό το μηδέν, στη Φλώρινα -18 και στην Κοζάνη -16! Προς τα τέλη Ιανουαρίου το θερμόμετρο στην Αθήνα συνέχιζε να κατεβαίνει κάτω από το μηδέν, ενώ στη Θεσσαλονίκη, στις 24 Ιανουαρίου 1942, το θερμόμετρο μέσα στην πόλη κατέγραφε 13 βαθμούς κάτω από το μηδέν. Γενικότερα στη Μακεδονία οι θερμοκρασίες κυμάνθηκαν μεταξύ 18 και 22 βαθμών κάτω από το μηδέν, ενώ το χιόνι στο Αμύνταιο έφθανε στα τρία μέτρα. Για να ζεσταθούν οι κάτοικοι της Αττικής άρχισαν να ξυλεύουν τα γύρω δάση (Κοκκιναρά, Πεντέλης, Καστριού, Στροφυλίου, Μαγκουφάνας κ.ά.) και συνέχιζαν παρά τις αντιδράσεις των Γερμανικών Αρχών. Όταν δε η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο, ο εξαθλιωμένος πληθυσμός ξεπάστρευε τα δένδρα και τις δενδροστοιχίες μέσα στην πόλη των Αθηνών! Η ανάγκη για επιβίωση ξεπερνούσε κάθε αναστολή και απειλή. Το ηλεκτρικό ρεύμα κοβόταν επί 6 ή 8 ώρες την ημέρα και από τις 10 Ιανουαρίου κοβόταν εντελώς από το πρωί μέχρι το απόγευμα (07:00-18:00). Διακόπηκε η συγκοινωνία των τρόλεϊ, έκλεισαν τα σχολεία και κόπηκε το φωταέριο στην Αθήνα «λόγω ελλείψεως γαιάνθρακος»"

Τα όσα συνέβαιναν στους δρόμους εκείνο τον χειμώνα ήταν συγκλονιστικά. Γράφει ο ζωγράφος Περικλής Βυζάντιος στο ημερολόγιό του, τον χειμώνα του 1941:

 "14 Νοεμβρίου 1941: Κοιτάω κάθε μέρα τους ανθρώπους που συναντώ στο δρόμο, είναι όλοι αλλαγμένοι και η εξάντληση είναι ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους...Σήμερα άρχισε να κάνει κρύο. Ο χειμώνας φτάνει, και μαζί με αυτόν η μεγάλη δυστυχία. Θέρμανση δεν υπάρχει, φάρμακα δεν υπάρχουν, φαγητά για έναν άρρωστο είναι ακόμη δυσκολότερο να βρεθούν. Ποια τρέλα κάνει τους ανθρώπους να δημιουργούν έτσι τη δυστυχία τους; Στον άλλο πόλεμο έλεγα, και μαζί με μένα όλος ο κόσμος, πως θα έπαυαν μετά το τέλος του οι άνθρωποι να σκέπτονται κατακτήσεις, και ότι ύστερα από την τετράγωνη απόδειξη πως κανείς δεν βγαίνει ωφελημένος από τον πόλεμο, θα σκέφτονταν με φρίκη μια τέτοια ανοησία. Και όμως.
20 Νοεμβρίου 1941: Σήμερα το πρωί μαθεύτηκε σε όλη την πόλη πως οι Άγγλοι άρχισαν φοβερή επίθεση στη Λιβύη και το Τομπρούκ. (Εγώ δεν έχω ραδιόφωνο, έχει χαλάσει, αλλά μου το είπαν είκοσι διαφορετικοί άνθρωποι στο δρόμο). Έτσι άρχισαν οι ελπίδες της Απελευθέρωσης να ξυπνούν πάλι. Ο κόσμος είναι πια σε απελπιστική θέση, τα πρόσωπα και εκείνων που ως τώρα κάπως κρατιόνταν άρχισαν να έχουν καταφανή τα συμπτώματα της εξάντλησης.
24 Νοεμβρίου 1941: Χτες ένας γνωστός μου είχε πάει στο κέντρο «Piccadilly» να φάει ένα γλυκό, όταν ένα παιδάκι, που τον τραβούσε να του δώσει κάτι, λιποθύμησε μπροστά του από εξάντληση. Το σήκωσε, του έδωσε ένα ποτήρι νερό, και όταν το μικρό συνήλθε, του έφερε ένα δισκάκι με τρία γλυκά για να φάει. Ο μικρός, μόλις τα είδε, γούρλωσε τα μάτια του και άρχισε να φωνάζει και να γελάει, ένα δυνατό, παράξενο γέλιο. Το δυστυχισμένο μικρό είχε τρελαθεί από τη θέα της τροφής.Έξω από το εστιατόριο «Αβέρωφ», προχτές...........τη νύχτα, στα σκοτεινά, ακουγότανε μια γοερή φωνή: «Πάρτε το, πάρτε το». Πλησίασαν μερικοί, με την ιδέα πως κάτι πουλούσε ο μεσόκοπος εξαντλημένος άνθρωπος. Ο δυστυχισμένος δεν πουλούσε τίποτε, πρόσφερε στους περαστικούς ένα δυστυχισμένο κοκαλιάρικο αγοράκι, το παιδί του, που δεν μπορούσε πια να το θρέψει. «Πάρτε το, λυπηθείτε το, θα πεθάνει».
24 Δεκεμβρίου: Παραμονή Χριστουγέννων. Τα παιδάκια ήρθανε σαν κάθε χρόνο να τραγουδήσουν τα κάλαντα:- Καλήν εσπέραν, άρχοντες.....Άρχοντες; Πεινασμένοι, δεν είχαμε να δώσουμε τίποτε να φάνε τα πεινασμένα παιδάκια, που μόλις στέκονταν ορθά πάνω στα αδύνατα πόδια τους. Περίλυπα κοιτούσαν τα κουρελιασμένα χαρτονομίσματα που τους δίναμε σαν να τα κοροϊδεύαμε, αφού γνωρίζαμε κι εμείς κι αυτά πως δεν αντιπροσώπευαν τίποτε.
26 Δεκεμβρίου 1941: Χθες μάθαμε την πτώση της Βεγγάζης. Η είδηση ήταν το χριστουγεννιάτικο δώρο μας.

Και όπως ήταν φυσικό η "μαύρη αγορά" πέρασε στην σκληρότερή της φάση, όπως σημειώνει ο Παναγιώτης Σάμιος: "Η δεύτερη φάση, Δεκέμβρης 1941- Μάρτης 1942, ήταν και η πιο τραγική. Λόγω των αυξημένων αναγκών, της μεγάλης ζήτησης, του φοβερού, κρύου χειμώνα και της μειωμένης παραγωγής δημητριακών οι τιμές των προϊόντων εκτοξεύτηκαν. Οι μεγάλοι έμποροι και διακινητές οργανώθηκαν καλύτερα. Ταξίδευαν στην επαρχία, προμηθεύονταν τα αγαθά σε καλές τιμές, τα μετέφεραν με ασφάλεια στην πόλη, τα έκρυβαν σε αποθήκες, πολλές φορές τα νόθευαν κιόλας και περίμεναν την κατάλληλη στιγμή για να τα ρίξουν στην αγορά με τη βοήθεια των συνεργατών τους. Όλα αυτά  προϋπέθεταν την ανοχή, την κάλυψη και τη συνεργασία της «Κυβέρνησης» και των κατοχικών αρχών. Το κύκλωμα εξαιτίας των τεράστιων κερδών είχε ισχυρές προσβάσεις. Οι φήμες οργίαζαν. Μιλούσαν ακόμα και για υπουργούς που ήταν ανακατεμένοι."

Δεν είναι τυχαία τα λόγια του ποιητή Δ.Γλυνού για την κατάσταση: "…και στη δική μας χώρα από την πρώτη στιγμή έτρεξαν κοντά στους καταχτητές τα φιλόδοξα και ιδιοτελή καθάρματα. Έτρεξαν πρώτα πρώτα οι Τσολάκογλοι, οι Μπάκοι, οι Γκοτζαμάνηδες, οι Καραμάνοι, στρατηγοί, απάτριδες, πολιτικάντηδες, τυχοδιώκτες. Με την πρόφαση να περισώσουν τάχα κάτι από την καταστροφή, μα στην πραγματικότητα για να εξασφαλίσουν αξιώματα, πρωτοκαθεδρίες, φαγοπότια, ρεμούλες για τον εαυτό τους, τους συγγενείς τους και τους φίλους τους, εδέχθηκαν να κυλιούνται καθημερινά στη λάσπη της προδοσίας, να κοψομεσιάζονται, να υποβοηθάνε τη λεηλασία και την ερήμωση της χώρας τους και να δίνουνε πρόσχημα νομιμότητας σε όλα τα κακουργήματα των κατακτητών…Ένας υπουργός είχε κάποτε την αναισχυντία να πει σε φίλους του που τον ρώτησαν πώς μένει στην Κυβέρνηση αφού ο λαός πεθαίνει στους δρόμους από την πείνα: - Εγώ έχω το αυτοκίνητό μου. Καλά τρώγω και πίνω. Ο λαός που ήθελε πόλεμο, ας βγάλει τώρα τα μάτια του.."

Αυτά εν ολίγοις...Καλό είναι θυμόμαστε και να μην επαναλαμβάνουμε τα λάθη μας...