Να το πως μάθαμε τον κύριο Ανδρέα Πάτση...

 Τα όσα συμβαίνουν στην χώρα μας δείχνουν δύο πράγματα: Είτε περνάμε ως κοινωνία μια πολύ βαθιά κρίση, είτε ο "κοινωνικός έλεγχος" λειτουργεί στην εποχή μας καλύτερα. Αν και ευχόμαστε αυτό που συμβαίνει να είναι το δεύτερο, το γεγονός ότι κανείς δεν αναλαμβάνει ουσιαστικά για το τίποτα, μάλλον ΔΕ δείχνει ότι βρισκόμαστε στη σωστή κατεύθυνση. Από που ν' αρχίσει και που να τελειώσει κανείς; η κυβέρνηση περνά τροπολογίες και νόμους που σκοπό έχουν είναι να ιδιωτικοποιηθεί ο αιγιαλός κατά παράβαση του Συντάγματος, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας ζητάει φρουρά έξω από το δωμάτιό της την ώρα που κοιμάται ενώ έχει μαζί της σε κάθε της ταξίδι έναν άνθρωπο να της κρατάει τη τσάντα της, 212 συνανθρώποι μας κάνουν ουρά για ερωτικό ραντεβού με ένα κοριτσάκι που δείχνει και είναι 12 χρονών, η κακοποίηση παιδιών και ζώων έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, ενώ η δικαιοσύνη συνεχίζει να κάνει τα στραβά μάτια σε περιπτώσεις κακοποίησης πολιτών από αστυνομικούς ή όταν ασχολείται το κάνει μετά από πάρα πολλά χρόνια...

Είναι τόσα πολλά με τα οποία πρέπει κανείς ν' ασχοληθεί που στο τέλος δεν ασχολείται καθόλου και απλώς τα προσπερνάει...Κάποια όμως απ' αυτά δε γίνεται να τ' αφήσει στην άκρη. Και ένα απ' αυτά είναι η υπόθεση του βουλευτή της ΝΔ, Ανδρέα Πάτση. Μέχρι πρόσφατα, ο μόνος Πάτσης που ήξερε η ελληνική οικογένεια, πέραν από τα στενά όρια των Γρεβενών και του κύκλου των οπαδών και φιλάθλων της Νίκης Βόλου, ήταν ο Χάρης Πάτσης που βρίσκεται πίσω από την Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Ξαφνικά μάθαμε και για τη δυσώδη δραστηριότητα, ενός άλλου "μπουμπουκιού", που "κοσμεί" και τα έδρανα της ελληνικής Βουλής με τη "φανέλα" της ΝΔ, του κυρίου Ανδρέα Πάτση. Παιδί από τα λίγα ο κύριος Πάτσης, ο οποίος έκανε χρήματα αγοράζοντας κόκκινα δάνεια, τα κέρδη από τα οποία ήταν χαμένα σε θυρίδες εξωχώριων εταιρειών πιθανότατα στα μαγικά νησιά της Καραϊβικής, ενώ και στο ποδοσφαιρικό χώρο έκανε όνομα ως συνεχιστής των τακτικών του αείμνηστου Μάκη Ψωμιάδη. Αργότερα δε, επειδή τα χρήματα ποτέ δεν αρκούν, συνεχίσε τη δραστήριότητά του, κάνοντας σκανδαλώδεις συμβάσεις με τα ΕΛΤΑ. Βέβαια δεν είναι ο μόνος βουλευτής της ΝΔ που προσπάθησε να εκμεταλλευτεί οικογενειακά το γεγονός ότι το κόμμα του είναι στην εξουσία, αλλά αυτός και έφτασε στην πηγή και νερό ήπιε...

Τα όσα ακούσαμε και θ' ακούσουμε αυτές τις μέρες δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος - το οποίο είναι ότι κανείς δεν είναι διαθετημένος ν' αναλάβει πραγματικά την ευθύνη, προσπαθώντας παράλληλα να δείξει ότι οι "απέναντι" είναι χειρότεροι από τους δικούς του.

Γράφει σχετικά ο Βασίλης Κανέλλης: "Είναι πλέον ξεκάθαρο: Το σκάνδαλο Πάτση είναι κόλαφος για τη Νέα Δημοκρατία και την κυβέρνηση και «Βατερλώ» για το πολιτικό σύστημα της χώρας και για την ίδια τη Δημοκρατία. Εχουμε ένα σοβαρό έλλειμμα Δημοκρατίας στη χώρα που επιτρέπει σε περιπτώσεις σαν κι αυτή του βουλευτή Ανδρέα Πάτση, να λειτουργούν, να επιχειρούν, να πλουτίζουν. Και ταυτόχρονα επιτρέπει σε διάφορα «πλυντήρια» να ξεπλένουν τέτοιες υποθέσεις, με αποτέλεσμα την πλήρη απαξίωση του πολιτικού συστήματος συλλήβδην και την στροφή του κόσμου σε λαϊκίστικες, ακραίες και άκρως επικίνδυνες φωνές και ιδέες. Κι εξηγούμαι: Πρόκειται για τεράστιο πρόβλημα για το κυβερνών κόμμα και για τεράστιο αυτογκόλ, όχι για «λάθος», για «παράλειψη», για «άγνοια», όπως κάποιοι θέλουν. Ο Ανδρέας Πάτσης είναι γνωστός δικηγόρος (και παλιότερα ποδοσφαιρικός παράγοντας) και τον ήξεραν όλοι. Από το 2010 γνώριζαν όλοι τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες. Ολη η Ελλάδα γνώριζε, γιατί και ο ίδιος δεν το έκρυβε, ότι έχει πάρει κόκκινα δάνεια και τα διαχειρίζεται.

Δεν ήξερε τίποτε η Νέα Δημοκρατία όταν τον έβαλε στα ψηφοδέλτιά της το 2019; Δεν τον έψαξε ποτέ να δει τι κάνει; Κι αν τον έψαξε τότε, όταν αυτός εξελέγη βουλευτής δεν του είπε: «Βρε αδερφέ, νόμιμες δουλειές κάνεις με το γραφείο σου. Αλλά τώρα είσαι βουλευτής και ο νόμος απαγορεύει να είσαι ιδιοκτήτης off shore ή να προσφέρεις νομικές υπηρεσίες σε δημόσιους οργανισμούς. Ή παραιτήσου από βουλευτής ή παραιτήσου από τις δουλειές σου». Το είπε ποτέ κανείς αυτό από τη ΝΔ ή από την κυβέρνηση; Οχι. Όταν το 2020 βγήκαν πρωτοσέλιδα δημοσιεύματα για την εισπρακτική εταιρεία του κ. Πάτση, έκανε κάτι η κυβέρνηση για να βγάλει από πάνω της το άγος; Του… τράβηξε το αυτί; Τον ανάγκασε να αναστείλει τις δραστηριότητές του, όχι γιατί ήταν παράνομες, αλλά γιατί δεν τις επιτρέπει ο νόμος για τους βουλευτές; Κι εν πάση περιπτώσει και γιατί δεν έχει ίχνος ηθικής κάτι τέτοιο; Εχει δίκιο, επομένως, ο αποπεμφθείς βουλευτής να λέει «μα δεν έκρυψα τις εταιρείες μου, ήξεραν στη ΝΔ όταν με έβαλαν στο ψηφοδέλτιο. Γιατί με έβαλαν;»"

Η ερώτηση του κυρίου Πάτση, αναδεικνύει ένα ακόμα πρόβλημα. "Αφού το ήξεραν και δεν μου είπαν τίποτα, είπα να συνεχίσω". Δηλαδή δεν είχε καν την κοινωνική ευαισθησία να διαχωρίσει τη επαγγελματική του δραστηριότητα σε "προ Βουλής" και "κατά τη διάρκεια της βουλευτικής του θητείας". Δεν μπορούσε να κατανοήσει ότι κάποια πράγματα δεν "κολλάνε" ακόμα και αν είσαι βουλευτής της ΝΔ και όχι του ΚΚΕ.

Και συνεχίζει ο κύριος Κανέλλης: "Δεν έχει βεβαίως καμιά δικαιολογία ένας δικηγόρος που «υπηρετεί» 30 χρόνια τη Δικαιοσύνη να λέει «δεν ήξερα για το ασυμβίβαστο, δεν μου είπε κανείς κάτι». Πρόκειται για αστειότητες. Εδώ λοιπόν έχουμε την ιστορική φράση «ένοχος ή βλαξ», και σίγουρα το πρώτο είναι αυτό που ισχύει. Συμπέρασμα: Ηξεραν στη ΝΔ και στην κυβέρνηση ότι έχουν μια «ενεργή βόμβα» στην Κοινοβουλευτική Ομάδα. Το αν δεν έκαναν κάτι για να την απενεργοποιήσουν είναι ένα ερώτημα που οι ίδιοι πρέπει να απαντήσουν. Οφείλει και η ΝΔ και όλα τα κόμματα να δουν τι πάει στραβά με τις επιλογές τους για υποψήφιοι βουλευτές. Και να διορθώσουν τα λάθη. Αλλά να πάμε και στο πολιτικό σύστημα που καλύπτει τέτοιες υποθέσεις και «πατσίζει» τέτοια σκάνδαλα. Το πόθεν έσχες του κ. Πάτση είναι δημόσιο, μπορεί οποιοσδήποτε να το δει και να το κρίνει. Όταν, λοιπόν η αρμόδια επιτροπή της Βουλής είδε μεγάλη αύξηση του πλουτισμού του βουλευτή τι έκανε; Όταν από το 2020 υπήρχαν τα δημοσιεύματα που κατήγγειλαν την δραστηριότητα του Πάτση, η οποία δεν είναι νόμιμη ως προς το σκέλος του ότι είναι βουλευτής τι έκανε η επιτροπή. Όταν έγινε η πρώτη καταγγελία για ιδιοκτησία εξωχώριας εταιρείας, πώς λειτούργησε η Βουλή; Αρχειοθέτησε την υπόθεση και «ξέπλυνε» τον κ. Πάτση. Και την αρχειοθέτηση την έκανε η επιτροπή για το πόθεν έσχες στην οποία συμμετέχουν βουλευτές και άλλων κομμάτων, πλην της Νέας Δημοκρατίας."

Και καταλήγει: "Οσο για τις συμβάσεις του κ. Πάτση με τα ΕΛΤΑ, κι αυτές παράνομες με βάση την ιδιότητά του ως βουλευτής, γιατί κανείς δεν απαντούσε στις ερωτήσεις που έγιναν πριν από 10 μήνες; Αφού, λοιπόν, όλοι γνώριζαν τι συνέβαινε γιατί ο κ. Πάτσης ανενόχλητος έκλεινε συμβάσεις με δημόσιους οργανισμούς; Κανείς από τα ΕΛΤΑ π.χ. δεν είπε: «Βρε αδερφέ, είναι βουλευτής, υπάρχει ασυμβίβαστο, μήπως να δώσω τη δουλειά αλλού;»"

Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα...Και η αποπομπή όπως πάντα εκ των υστέρων...

Η παγκόσμια ύφεση και το πως οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να λύσουν ένα σύγχρονο πρόβλημα με παλιά εργαλεία...

 Η ενεργειακή κρίση είναι μια μόνο πλευρά ενός πολύπλοκου προβλήματος - της παγκόσμιας ύφεσης, που όμως διαφέρει ριζικά απ' τις προηγούμενες περιπτώσεις ύφεσης που είχαμε συναντήσει ως πλανήτης. Το άρθρο που φιλοξενούμε σήμερα παρουσιάζει τις πτυχές του ζητήματος, δίνοντας παράλληλα την απαιτούμενη προσοχή σε κάτι που διαφεύγει της προσοχής πολλών (που εν προκειμένω εστιάζονται μόνο στις επιπτώσεις του ρωσο-ουκρανικού πολέμου): το ότι το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα και οι κεντρικές τράπεζες χρησιμοποιούν εργαλεία μιας άλλης εποχής και διαφορετικών συνθηκών, για να λύσουν ένα σοβαρό πρόβλημα που θα μας απασχολήσει αρκετό καιρό... 

Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια ιδιαίτερα δύσκολη φάση, με πολύ περισσότερες αβεβαιότητες παρά ποτέ. Ο πληθωρισμός δείχνει ότι θα παραμείνει ένα πάγιο στοιχείο της οικονομικής πραγματικότητας και δεν είναι απλώς το συγκυριακό παρεπόμενο της μεταπανδημικής επανεκκίνησης. Αυτό σημαίνει ότι στοιχείο διαρκές της συγκυρίας θα είναι τα υψηλά επιτόκια των κεντρικών τραπεζών, με όλες τις επιπτώσεις που έχουν από το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κράτη. Την ίδια στιγμή τα κράτη όλο το επόμενο διάστημα θα κληθούν να έχουν αυξημένες δαπάνες για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή και να κάνουν την πράσινη μετάβαση, να ενισχύσουν την άμυνά τους σε έναν κόσμο όλο και πιο συγκρουσιακό, να αναμετρηθούν με έναν πληθυσμό που γερνάει και έχει ανάγκη για συντάξεις και περίθαλψη, αλλά και για να βοηθήσουν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αποφύγουν τους κραδασμούς από τις αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία του. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι ο συνολικός όγκος δανεισμού θα συνεχίσει να αυξάνεται και η αναλογία χρέους / ΑΕΠ να επιδεινώνεται σε όλες τις χώρες. Την ίδια στιγμή όλα δείχνουν ότι απέχουμε από το να έχουμε εκείνο το είδος «τομών» στην παραγωγικότητα της εργασίας που θα παρέπεμπε σε μια ισχυρή δυναμική από την πραγματική οικονομία προς τον χρηματοοικονομικό τομέα. Και παρότι αρκετοί αποδίδουν τα προβλήματα στις στατιστικές της παραγωγικότητας της εργασίας στα χαρακτηριστικά μια αγοράς εργασίας που χαρακτηρίζεται από μικρή ανεργία, πιο σωστό είναι να πούμε .οτι έχουμε μια παραλλαγή «παραδόξου της παραγωγικότητας», καθώς ο συνδυασμός ανάμεσα στις τεχνολογικές τομές με την ολοένα και μεγαλύτερη μετατόπιση εργασίας προς το χώρο των υπηρεσιών σημαίνει ότι αυτές οι τομές δεν έχουν την αποτελεσματικότητα ως προς την αύξηση της παραγωγικότητας με προηγούμενες περιόδους τεχνολογικών ανατροπών.

Τα επιτόκια ως καταλύτης 

Με την εξαίρεση ίσως της κεντρικής τράπεζας της Τουρκίας που εφαρμόζει την ιδιοσυγκρασιακή πολιτική του Ερντογάν για μείωση επιτοκίων εν μέσω καλπάζοντος πληθωρισμού, ο τόνος των κεντρικών τραπεζιτών είναι παρόμοιος σε όλο τον κόσμο: εδώ και τώρα αποφασιστικές αυξήσεις των επιτοκίων, για όσο καιρό χρειαστεί μέχρις ότου τιθασευτεί ο πληθωρισμός, όποιο κόστος και εάν έχει αυτό. Η αντίδραση αυτή αποτυπώνει μια προηγούμενη οικονομική ορθοδοξία που δοκιμάστηκε κυρίως στη δεκαετία του 1980 και υποστηρίζει ότι όταν ανεβαίνει ο πληθωρισμός αυτό που πρέπει να γίνει είναι να συρρικνωθεί η ζήτηση μέσα από την αύξηση των επιτοκίων που κάνουν πιο δύσκολο για τις επιχειρήσεις να αντλούν κεφάλαια και άρα τις οδηγούν να συγκρατούν μισθούς ή να προχωράνε σε απολύσεις, κάτι που με τη σειρά του μειώνει τη συνολική ζήτηση (μαζί με τη μειωμένη πρόσβαση των νοικοκυριών σε καταναλωτική πίστη) και αυτό στο τέλος οδηγεί σε και υποχώρηση των τιμών άρα και του πληθωρισμού. Είναι η κλασική αντίληψη ότι η μείωση του πληθωρισμού περνάει μέσα από την ύφεση και την αύξηση της ανεργίας.

Μόνο που τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Παρά τα πολύ χαμηλά ποσοστά ανεργίας δεν έχει υπάρξει μια μεγάλη ανοδική τάση των μισθών. Οι αυξήσεις των τιμών δεν προέρχονται από την υπερβάλλουσα ζήτηση, αλλά πολύ περισσότερο από προβλήματα στη σφαίρα της προσφοράς: από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και τις αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες που φέρνει ο πόλεμο, μέχρι το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις απαντούν στη συρρίκνωση του περιθωρίου κέρδους τους με αυξήσεις των τιμών, τροφοδοτώντας έτσι τον πληθωρισμό. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν η ύφεση και μια αύξηση της ανεργίας ρίξουν τις τιμές, δεν έχουν αντιμετωπίσει τον πυρήνα του πληθωρισμού και αυτό θα οδηγήσει και σε επόμενα πληθωριστικά κύματα.

Επιπλέον, η αύξηση των επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομία, κυρίως γιατί σημαίνει και αύξηση του κόστους δανεισμού. Αυτό με τη σειρά του έχει και άλλες αρνητικές επιπτώσεις, όπως π.χ. να λειτουργήσει επιβραδυντικά για την αγορά ακινήτων (που κατεξοχήν στηρίζεται σε φτηνό δανεισμό). Αύξηση των επιτοκίων σε περιβάλλον αυξημένου δανεισμού από τις κυβερνήσεις και αυξημένου πληθωρισμού, μπορεί να επηρεάσει τις αποδόσεις των ομολόγων και αυτό με τη σειρά του επηρεάζει διάφορες πλευρές της οικονομίας. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η επιμονή σε ένα αφήγημα για τον πληθωρισμό που θεωρεί κλειδί τη συγκράτηση των μισθών και της απασχόλησης, παρότι όλες οι ενδείξεις είναι ότι έχουμε να κάνουμε με έναν διαφορετικό μηχανισμό από την κλασική υπόθεση ενός πληθωρισμού που τροφοδοτείται από τις αυξήσεις των μισθών έχει να κάνει ακριβώς με τον τρόπο που ώρες ώρες η κριτική ανάλυση υποκαθίσταται από ένα είδος «μαγικής σκέψης».

Κράτη που δανείζονται, την ώρα που πλούτος σωρεύεται

 Όλο το επόμενο διάστημα τα κράτη θα αναγκαστούν ξοδέψουν περισσότερο. Θα πρέπει να αντιμετωπίσουν το κοινωνικό κόστος από την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, να χρηματοδοτήσουν τις μεγάλες επενδύσεις της πράσινης μετάβασης, να πληρώσουν έναν ολοένα και υψηλότερο λογαριασμό συντάξεων και περίθαλψης, και να εξασφαλίσουν ότι το χρηματοοικονομικό σύστημα συνεχίζει να κάνει τη δουλειά του. Στο βαθμό που η έννοια της «αναδιανομής» είναι σχεδόν εξ ορισμού καταδικαστέα από τους περισσότερους σχεδιαστές πολιτικής (παρά τις μικρές επιμέρους αυξήσεις της φορολογίας που καταγράφονται), το μόνο που απομένει είναι η αύξηση του δανεισμού. Μόνο που αυτό όταν έρχεται σε περιβάλλον πληθωρισμού και αυξημένων επιτοκίων δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι θα έχει τη μορφή της εύκολης και συνεχούς ανακύκλωσης που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα.

Το παράδειγμα της Αγγλίας ήταν χαρακτηριστικό. Η ανακοίνωση της κυβέρνησης ότι θα μειώσει τους φόρους και θα αυξήσει τις δαπάνες για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, ερμηνεύτηκε ως απόφαση για εκτίναξη του δανεισμού και σε συνδυασμό με τον υψηλό πληθωρισμό οδήγησε σε μια πρωτοφανή αναστάτωση στις αγορές ομολόγων, που με τη σειρά του απείλησε τη θέση των Συνταξιοδοτικών Ταμείων που κατέχουν τεράστιο όγκο ομολόγων όχι μόνο ως βάση του χαρτοφυλακίου τους αλλά και ως εγγύηση για συνεχή βραχυπρόθεσμο δανεισμό για την αγορά ακόμη περισσότερων ομολόγων. Το αποτέλεσμα ήταν η Τράπεζα της Αγγλίας να επιστρέψει σε πρακτικές «ποσοτικής χαλάρωσης», δηλαδή σε μαζικές αγορές ομολόγων, παρότι υποτίθεται ότι προσπαθούσε να κάνει το αντίθετο.

Οι επιπτώσεις από το ισχυρό δολάριο 

Σε αυτό το τοπίο το δολάριο συνεχίζει να ενισχύεται τροφοδοτημένο τόσο από τις αυξήσεις επιτοκίων της FED όσο και από τον τρόπο που παραμένει νόμισμα αναφοράς. Όμως, η αύξησή του αυξάνει το κόστος προϊόντων που αποτιμώνται σε δολάρια – ξεκινώντας από τα ενεργειακά – και ταυτόχρονα αυξάνει και το κόστος αποπληρωμής του χρέους πολλών αναπτυσσόμενων χωρών. Άλλη μια ένδειξη των προβλημάτων που δημιουργεί η στροφή σε «παραδοσιακές» συνταγές για τον πληθωρισμό. Ωστόσο, την ίδια ώρα άλλες οικονομίες δεν είναι τόσο προετοιμασμένες για τη νέα περίοδο των υψηλότερων επιτοκίων. Μια σειρά από χρηματοοικονομικά εργαλεία και παράγωγα επηρεάστηκαν ιδιαίτερα αρνητικά και αυτό φάνηκε όχι μόνο στη Βρετανία αλλά και στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων, που με την υποχώρηση στις τιμές των μακροπρόθεσμων ομολόγων βρέθηκαν να αντιμετωπίζουν και πολύ μεγάλα προβλήματα με τα margin calls που έπρεπε να καλύψουν.

Ο ορίζοντας της αστάθειας και της ύφεσης

 Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα τοπίο  πολύ μεγαλύτερης αστάθειας και υφεσιακών δυναμικών. Αυτό δείχνουν και οι δυο εκθέσεις του ΔΝΤ που κυκλοφόρησαν στις 11 Οκτωβρίου. Το World Economic Outlook και η Global Financial Stability Repot. Η πρώτη επικεντρώνει σε αυτό που οδηγούμαστε εν μέσω αυξανόμενου πληθωρισμού και περιοριστικών πολιτικών από τις κεντρικές τράπεζες: σε μια κρίση κόστους ζωής, με μεγάλες κοινωνικές επιπτώσεις, την ώρα που η χρηματοοικονομική αστάθεια θα εντείνεται καθώς σωρεύονται ολοένα και περισσότεροι χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι, όπως διαπιστώνει η δεύτερη έκθεση. Η προοπτική είναι μια περίοδος επιβράδυνσης των ρυθμών ανάπτυξης το 2023, με ορισμένες κρίσιμες οικονομίες να μπαίνουν σε ύφεση την ώρα που ο πληθωρισμός θα κορυφωθεί. Όμως, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι τόσο η διόρθωση προς τα κάτω των προβλέψεων για την ανάπτυξη, όσο η διάχυτη και στις δύο εκθέσεις διαπίστωση και επίγνωση ότι οφείλουμε να σκεφτούμε πέραν των ορίων ενός τρόπου σκέψης που στέκεται κυρίως στους ρυθμούς ανάπτυξης και να συνειδητοποιήσουμε το είδος των επισφαλειών που σωρεύονται, των παραγόντων κινδύνου που αυξάνονται, της αστάθειας που επιτείνεται και της αναμέτρησης με αλληλοσυσχετίσεις που δεν είχαν γίνει όσο έπρεπε κατανοητές και που ενέχουν τον κίνδυνο για ενδεχόμενες  μεγάλης κλίμακας «απρόβλεπτες» κρίσης, ξεκινώντας από την πραγματικότητα ενός παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συστήματος δομημένου σε μια πολύ διαφορετική εποχή και ως έναν βαθμό λογική.

Ένα σχόλιο για τo θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ

  Ο νεκρός δικαιώνεται...Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι και είναι κάτι που (ως επί το πλείστον) ακολουθείται, κάθε φορά που ένα "σημαίνον" (εντός και εκτός εισαγωγικών) πρόσωπο φεύγει για το "τελευταίο ταξίδι". Τότε διαβάζουμε για τις καλές στιγμές τους, ακούμε για τις επιτυχίες τους και μαθαίνουμε αστεία ή "ηρωϊκά" περιστατικά από τη ζωή τους, από ανθρώπους που τους "ήξεραν καλά". Βέβαια για να πούμε και την αλήθεια, αυτοί που συνήθως εμφανίζονται σε τέτοιες περιπτώσεις και μοιράζονται δημόσια τέτοια "ανέκδοτα", γνωρίζουν στην πραγματικότητα λίγο ή καθόλου τους "αποδημήσαντες εις Κύριον", και έχουν ελάχιστα να προσθέσουν στα όσα μοιράζονται μαζί μας. Αλλά αυτό είναι μια λεπτομέρεια για όλους εμάς που διαβάζουμε την είδηση... Αυτοί κάνουν τη δουλειά τους (δηλ. αναζητούν τα λεπτά δημοσιότητας που τόσο ποθούν) και εμείς τη δική μας (ενημερωνόμαστε, αναλογιζόμαστε ότι κανείς δε γλυτώνει από το θάνατο).

Για τη βασίλισσα Ελισάβετ της Αγγλίας δεν έχουμε να πούμε πολλά. Σε προσωπικό επίπεδο ήταν πολύ τυχερή γιατί όταν γεννήθηκε ήταν πολύ μακρυά από το θρόνο, στον οποίο κατέληξε γιατί ο θείος της Εδουάρδος, που ήταν βασιλιάς, αποφάσισε να παραιτηθεί "λόγω έρωτα". Έτσι ο πατέρας της (Γεώργιος ο ΣΤ') έγινε βασιλιάς, και μιας και δεν έκανε άλλο παιδί (και συγκεκριμένα γιο που θα έπαιρνε δικαιωματικά το θρόνο), η Ελισάβετ τον διαδέχτηκε όταν εκείνος απεβίωσε σε ηλικία μόλις 57 ετών. Σα βασίλισσα έγινε αγαπητή, γιατί έκανε αυτά που της είχαν μάθει καλά - και γιατί προσπάθησε να κρατήσει σε κάποιο επίπεδο τον τελευταίο θεσμό που έχει μείνει όρθιος σε μια χώρα που οι θεσμοί της "υποφέρουν" (όσοι δεν έχουν καταρρεύσει). 

Όσο αφορά την χώρα μας (και παρά το γεγονός οτι ο σύζυγός της ήταν Έλληνας που αποποιήθηκε εθνικότητα, τίτλους και δόγμα για να την παντρευτεί), ήταν πολύ σκληρή σε ό,τι αφορά τα εθνικά δίκαιά μας. Ειδικότερα, κράτησε σκληρή στάση απέναντι στους Κύπριους αδερφούς μας που είχαν ξεσηκωθεί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, καταπατώντας την υπόσχεση που το Αγγλικό πολιτικό σύστημα και ο πατέρας της, τους είχαν δώσει, ως αντάλλαγμα για την εθελοντική συμμετοχή τους στον αγγλικό στρατό κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και για το γεγονός ότι η Ελλάδα παρέμεινε πιστή σύμμαχος της Μ. Βρετανίας μέχρι το τέλος. Δεν είναι τυχαίο ότι δεν έδωσε χάρη σε κανένα Κύπριο αγωνιστή, και αρνήθηκε να κάνει αποδεκτή την αίτηση χάριτος ακόμα και για τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, που ήταν μαθητής Γυμνασίου. 
Και μπορεί να γραφεί από πολλούς ότι η βασιλεία στην Μ. Βρετανία έχει ρόλο "διακοσμητικό", αλλά αυτό ισχύει σήμερα: την δεκαετία του '50, ο θρόνος είχε λόγο και ρόλο στην πολιτική σκηνή, τόσο για το εσωτερικό, όσο και για το εξωτερικό. Άρα η βασίλισσα Ελισάβετ έχει ευθύνη για το πως η Τουρκία απέκτησε ρόλο ως αντίβαρο της Ελλάδας στο Κυπριακό, οδηγώντας τη γείτονα χώρα σε ολοκληρωτική μεταστροφή της όσο αφορά αυτό το νησί. 

Στο τέλος όμως όπως προείπαμε, ο νεκρός δικαιώνεται. Έτσι θα μας μείνει η εικόνα της συμπαθητικής "γιαγούλας" που χαιρετούσε τα πλήθη, που έκανε δηλώσεις με πομπώδη τρόπο και που ταξίδευε ανά την υφήλιο, επισκεπτόμενη νησιά και πρώην αποικίες που έχουν κρατήσει τον κάτοχο του Βρετανικού θρόνου ως "κεφαλή" του κράτους τους, γιατί ήταν στους όρους ανεξαρτησίας τους. Θα μας μείνει επίσης η εικόνα της ως ειλικρινώς βαρυπενθούσα όταν πέθανε ο σύζυγός της Φίλιππος στην αρχή του έτους καθώς επίσης και η συγκέντρωση της οικογένειάς της στο σκωτσέζικο κάστρο της, για το τελευταίο αντίο. Όπως θα μαζευόταν δηλαδή κάθε οικογένεια στο προσκεφάλι ενός αγαπημένου της προγόνου, αν γνώριζε ότι αυτός ήταν κοντά στο τέλος της επίγειας ζωής του. Σε αυτό τουλάχιστον η βασίλισσα Ελισσάβετ δε διέφερε από καμία γιαγιά ή κανένα παππού...

Για τους υπόλοιπους; Να φτάσουμε υγιείς στα χρόνια της, και ας μην είμαστε βασιλιάδες! 

Τι συμβαίνει με το «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν»;

  Η επιλογή του Ερντογάν απλώς να επιδείξει τις δυνατότητες της Τουρκίας να κάνει θαλάσσιες γεωτρήσεις και όχι να δημιουργήσει άμεσα μια ελληνοτουρκική κρίση προκάλεσε αναστεναγμό ανακούφισης στην Αθήνα.

Η αποστολή του «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν» στα 50 μίλια από τις νότιες ακτές της Τουρκίας και σαφώς εντός των ορίων αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας της – και όχι εντός των ορίων της κυπριακής ΑΟΖ ή της ελληνικής δυνάμει ΑΟΖ στο «τρίγωνο» Καστελλόριζο, Ρόδος, Κρήτη – έδωσε στην ελληνική κυβέρνηση την ευκαιρία να «πουλήσει» τη διπλωματική της κινητοποίηση και να υπογραμμίσει το επιχείρημα ότι έχει καταφέρει να εξασφαλίσει την υποστήριξη των ελληνικών θέσεων από τους ισχυρούς εταίρους (Γερμανία, Γαλλία) και συμμάχους (ΗΠΑ).

Με απλούστερα λόγια, η επιχειρηματολογία της κυβέρνησης είναι ότι ο Ερντογάν δεν τόλμησε να προχωρήσει σε μείζονα πρόκληση γιατί συγκρατήθηκε από τους Αμερικανοευρωπαίους φίλους της Ελλάδας. Ωστόσο, έμπειροι διπλωμάτες του ελληνικού ΥΠΕΞ καθώς και στελέχη του υπουργείου Άμυνας γνωρίζουν ότι η συγκεκριμένη αποστολή του τουρκικού πλωτού γεωτρύπανου είναι η πρώτη του. Γνωρίζουν επίσης ότι εκεί που στάλθηκε να «τρυπήσει» υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις ότι βρίσκονται αξιοποιήσιμοι ενεργειακοί πόροι. Κάτι που επίσης γνωρίζουν είναι ότι η Τουρκία διαθέτει τρία ακόμη πλωτά γεωτρύπανα, τα οποία ανά πάσα στιγμή που ο Ερντογάν επιλέξει μπορεί να αποσταλούν σε θαλάσσιες περιοχές και θα κάνουν μια «ανάφλεξη» των ελληνοτουρκικών σχέσεων αναπόφευκτη.

Απέναντι σε μια τέτοια πιθανότητα, η μόνη απάντηση που έχει η ελληνική κυβέρνηση είναι η υποτιθέμενη αλληλεγγύη των συμμάχων και εταίρων, οι οποίοι υποτίθεται ότι θα παρέμβουν για να ανακόψουν την τουρκική ορμή και να αποτρέψουν μια ελληνοτουρκική… ανάφλεξη.

Πέραν τούτων των ευσεβών πόθων, η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν έχει διαμορφώσει μια κατασταλαγμένη θέση για την αντίδραση της χώρας στο απευκταίο σενάριο που το «Αμπντούλ Χαμίτ Χαν» κινηθεί εκεί που το 2020 ερευνούσε το «Ορούτς Ρέις» φτάνοντας μέχρι και 6,5 μίλια από τις ακτές της Ρόδου, του Καστελλόριζου και της Κρήτης.

Για να διαμορφωθεί μια τέτοια θέση απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εξασφάλιση μιας ελάχιστης πολιτικής συναίνεσης, η οποία θα επιτρέψει στους στρατιωτικούς επιτελείς να ορίσουν τους κανόνες εμπλοκής και τον βαθμό της ελληνικής αντίδρασης σε κάθε πιθανή ακραία τουρκική κίνηση.

Το ζοφερό κλίμα στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό, όπως αυτό διαιωνίζεται, καθιστά μια τέτοια συνεννόηση μεταξύ (τουλάχιστον) των κομμάτων εξουσίας αδύνατη. Και όσο τα αυτονόητα παραμένουν αδιανόητα για τα ελληνικά κόμματα τόσο η πιθανότητα μιας ακραίας τουρκικής κίνησης θα έρχεται ολοένα και πιο κοντά…

Στην χώρα μας οι γέροντες πεθαίνουν μόνοι...

Τον τελευταίο καιρό οι ειδήσεις έχουν γεμίσει από περιστατικά οικογενειακής βίας, και από περιστατικά κακοποίησης και εγκατάλειψης ηλικιωμένων. Μιας και βρισκόμαστε πλέον και επίσημα σε μια χώρα που οι ηλικιωμένοι αυξάνονται σε αριθμό είναι σημαντικό να δούμε τι συμβαίνει καθώς και τι μπορούμε να κάνουμε ως κοινωνία για να μην έχουμε πλέον περιστατικά σαν κι αυτά που διαβάζουμε - στο μέλλον μπορεί να είμαστε εμείς στη θέση τους...Γράφει ο Βασίλης Κανέλλης σχετικά: 

Πριν καιρό ένας γνωστός μου διηγήθηκε μια ιστορία. Συγκλονιστική, ανθρώπινη, και συνάμα τραγική. Μου είπε λοιπόν:

«Χρόνια πριν, φοιτητής στην Αθήνα, νοίκιαζα ένα φοιτητικό σπίτι. Ιδιοκτήτρια μια ηλικιωμένη κυρία, χήρα, χωρίς παιδιά και με ελάχιστους συγγενείς στην Πελοπόννησο, που σπάνια έβλεπε.

Η καλή αυτή κυρία δεν ήθελε να βάζω το ενοίκιο στην τράπεζα για έναν και μόνο λόγο:

Ηθελε κάθε μήνα να πηγαίνω στο σπίτι της στην Κυψέλη να της δίνω τα χρήματα του ενοικίου και να μου φτιάχνει έναν καφέ. Εκείνη η μία ώρα που πήγαινα και της μιλούσα ήταν γι’ αυτήν η καλύτερη ώρα του μήνα.

Γιατί ήταν και η μόνη που έβλεπε κάποιον άνθρωπο. Τα κινητικά της προβλήματα δεν της επέτρεπαν να βγαίνει για ψώνια, της τα έφερναν στην πόρτα κι έφευγαν.

Λοιπόν, εγώ ήμουν η παρέα της για μία ώρα τον μήνα. Ακόμη κι όταν της καιγόταν μια λάμπα, με περίμενε για την αλλάξω, εγώ ο άγνωστος φοιτητάκος. Αργότερα έμαθα ότι η καλή γιαγιά έφυγε από την Αθήνα, πήγε στους δικούς της και πέθανε, τουλάχιστον όχι μόνη στο ανήλιαγο διαμέρισμα της Κυψέλης».

Θυμήθηκα αυτή την ιστορία με αφορμή το τραγικό γεγονός και πάλι στην Κυψέλη. Τι σύμπτωση, ίδια συνοικία.

Ένα ζευγάρι ηλικιωμένων, 92 ετών ο άνδρας, 90 η γυναίκα, βρέθηκαν νεκροί, από φυσικά αίτια, μέσα στο σπίτι τους.

Είχαν πεθάνει πριν από 7-8 ημέρες και μόνο η μυρωδιά των σωμάτων που άρχισαν να λιώνουν, πρόδωσε αυτή την τραγική ιστορία.

Οι πρώτες πληροφορίες λένε ότι πέθανε ο σύζυγος και η γυναίκα, που δεν μπορούσε να αυτεξυπηρετηθεί, κατέληξε κι αυτή αβοήθητη, αφυδατωμένη, μόνη μέσα στην Αθήνα των 4 εκατομμυρίων πολιτών.

Τι τραγικό αυτό το καλοκαίρι. Δολοφονίες, γυναικοκτονίες, αυτοχειρίες απελπισίας και τώρα αυτό;

Δύο αβοήθητοι ηλικιωμένοι, που δεν τους αναζήτησε κανείς εδώ και μία εβδομάδα;

Δεν είχαν συγγενείς; Ηταν σε διακοπές;

Δεν είχαν κάποιον να προστρέξει, να τους δει, να μάθει αν είναι καλά κι αν χρειάζονται βοήθεια;

Γείτονες δεν υπήρχαν ή φίλοι της συνοικίας να αναρωτηθούν: «Που είναι αυτά τα κακόμοιρα γεροντάκια; Γιατί δε βγήκαν για ψωμί στο φούρνο, για φρούτα στο μανάβικο, για ένα «καλημέρα» στον ψιλικατζή της γειτονιάς;

Ολοι αγνοούσαν την ύπαρξή τους, όλοι ξέχασαν ότι κάποτε ήταν νέοι, «πνίγονταν» από τους χυμούς της νιότης;

Ηταν κάποτε παιδιά που σίγουρα έπαιζαν στις αλάνες του χωριού τους.

Ηταν κάποτε νέοι που ερωτεύτηκαν, αγαπήθηκαν, εργάστηκαν σκληρά, άφησαν το χνάρι τους στον κόσμο αυτό.

Ηταν συνάνθρωποί μας, ίσως τους είχαμε συναντήσει στο δρόμο, στη γειτονιά, στο λεωφορείο.

Μπορεί να ήταν συντοπίτες μας, ίσως και μακρινοί συγγενείς μας.

Φαίνεται, όμως, πως ήταν και ξεχασμένοι. Είχαν ο ένας τον άλλον στο τέλος της ζωής τους, αλλά δεν έφτασε για να αποφύγουν τον τραγικό θάνατο.

Τον κανονικό θάνατο, δηλαδή τη φυγή από τον κόσμο, αλλά και τον άλλον. Το θάνατο της μοναξιάς σε ένα διαμέρισμα της απρόσωπης Αθήνας.

Μια παλιότερη έρευνα αναφέρει ότι σχεδόν μισό εκατομμύριο ηλικιωμένοι ζουν μόνοι τους στη χώρα μας. Σίγουρα εκατοντάδες χιλιάδες είναι ζευγάρια ηλικιωμένων που δεν έχουν κανέναν να τους στηρίξει.

Ξεχασμένοι σε διαμερίσματα, σε οίκους ευγηρίας, ακόμη και σε ιδρύματα της Εκκλησίας που πηγαίνουν για ένα πιάτο φαΐ, για ένα κρεβάτι ή για μια κουβέντα με κάποιον.

Δεν αντέχεται αυτή η είδηση. Δεν χωνεύεται, περισσότερο ίσως και από τις υπόλοιπες.

Γιατί είναι οι παππούδες μας, οι γονείς μας και οι θείοι μας. Γιατί είδαν το θάνατο κατάματα και ήταν μόνοι τους. Κανείς δεν τους χάιδεψε το χέρι στο τέλος της ζωής τους.

Κανείς δεν έχυσε ένα δάκρυ, βλέποντας τους απόκληρους της ζωής να φεύγουν για το μεγάλο ταξίδι.

Μακάρι να μην έζησαν όπως πέθαναν. Απαρατήρητοι δηλαδή.

Μακάρι να είχαν μια γεμάτη ζωή. Γεμάτη με έρωτες, αγάπες, γλέντια, χορούς και πανηγύρια.

Μακάρι όλα αυτά, μόνο και μόνο για να άξιζε η ζωή τους περισσότερο από τον μοναχικό θάνατό τους. 

Να μην ξεχνάτε τους δικούς σας. Να μην τους εγκαταλείπετε. Να τους σκέφτεστε, να τους μιλάτε, να τους στηρίζετε, να τους δίνετε αγάπη, συντροφιά.

Οσο μεγάλοι κι αν είναι, όσο παραιτημένοι από τη ζωή, όσο χαμένοι στις αναμνήσεις μιας ένδοξης νιότης.

Όμως, δεν είναι μόνον οι συγγενείς που πρέπει να μην ξεχνούν. Η Πολιτεία που είναι;

Διαβάζουμε μια πρόσφατη ανακοίνωση που λέει ότι η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες όπου η Γηριατρική δεν είναι αναγνωρισμένος κλάδος της ιατρικής και οι Έλληνες ένας από τους τελευταίους λαούς του ανεπτυγμένου κόσμου που δεν επωφελούνται από τις υπηρεσίες που απορρέουν από την ανάπτυξη της Γηριατρικής και την ενσωμάτωσή της στο Σύστημα Υγείας.

Γιατί; Γιατί να είμαστε τελευταίοι σε μια ακόμη θλιβερή στατιστική; Ισως στη θλιβερότερη, σ’ αυτήν που δεν σέβεται τον απόμαχο της ζωής;

Μήπως γιατί μας τυφλώνει η αλαζονεία της νιότης; Μα κι εμείς εκεί δεν θα καταλήξουμε; Θέλουμε την ίδια τύχη;

Σε ένα δυστοπικό κείμενό του ο μεγάλος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είχε γράψει:

«Xειμών βαρύς, οικία καταρρέουσα, καρδία ρημασμένη. Mοναξία, ανία, κόσμος βαρύς, κακός, ανάλγητος. Yγεία κατεστραμμένη. Σώμα βασανισμένον, φθαρμένον, σωθικά λυωμένα. Δεν ημπορούσε πλέον να ζήση, να αισθανθή, να χαρή».

Λέτε και το τραγικό ζευγάρι της Κυψέλης να παραιτήθηκε από τη ζωή γιατί δεν άντεχε άλλο τη μοναξιά;