"Νέας γενιάς" γενετικά τροποποιημένα φυτά: προσεχώς στο τραπέζι σας...

 Το τι καταναλώνουμε μέσα από τα τρόφιμα και τα ποτά μπορεί να μην είναι ψηλά στην ατζέντα της επικαιρότητας, ούτε κύριο θέμα συζήτησης σε "ηλεκτρονικές" ή "φυσικές" παρέες. Παρόλα αυτά παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί καθορίζει την πορεία της υγείας μας, σε τεράστιο βαθμό.

Και παρότι η διατροφική αξία και ποιότητα των όσων λαμβάνουμε έχει πέσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια, τα πράγματα εντός της Ε.Ε. παραμένουν σχετικά καλά, γιατί υπάρχουν αρκετές δικλείδες ασφαλείας. Ο βασικότερος εξ αυτών έχει να κάνει με την προστασία των ευρωπαίων καταναλωτών από τις γενετικά τροποποιημένες τροφές. 

Αυτό όμως είναι έτοιμο ν' αλλάξει, αφού η Ε.Ε. θέει να "χαλαρώσει" τους πολύ αυστηρούς κανονισμούς, με πρόσχημα την επισιτιστική ανασφάλεια που έχει δημιουργηθεί στην υφήλιο, λόγω των συνεχών πολεμικών συγκρούσεων, έχοντας στο μυαλό της προφανώς το "γενετικά τροποποιημένη τροφή είναι κα
λύτερη από το "καθόλου τροφή".

Ο τρόπος που αυτό επιχειρείται είναι απλός: η ΕΕ αποζητά να διαχωρίσει τα νέα φυτά από τους παλιούς Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς. 

Ο νέος κανονισμός διαχωρίζει τα φυτά που προκύπτουν από NGTs σε δύο βασικές κατηγορίες: 

Κατηγορία 1: Αφορά φυτά στα οποία έχουν γίνει περιορισμένες, στοχευμένες τροποποιήσεις (έως 20 γενετικές αλλαγές) που «θα μπορούσαν να προκύψουν και φυσικά ή μέσω παραδοσιακών μεθόδων διασταύρωσης», όπως διατυπώνεται ο ισχυρισμός. Αυτά τα «νέα μεταλλαγμένα» (ή ΓΤΟ νέας γενιάς) είναι τα φυτά που έχουν υποστεί γενετική επεξεργασία με τη βοήθεια των νέων γονιδιωματικών τεχνικών, χωρίς την προσθήκη ξένου DNA από άλλα είδη. Αυτά τα φυτά πλέον θα εξισώνονται με τα συμβατικά. Θα απαλλάσσονται από τους αυστηρούς ελέγχους, τις χρονοβόρες αδειοδοτήσεις και την υποχρεωτική σήμανση στα ράφια των σούπερ μάρκετ που ισχύουν για τα «κλασικά» μεταλλαγμένα. Δεν επιτρέπεται να είναι ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα, ενώ παραμένουν απαγορευμένα για τη βιολογική γεωργία. Στους σπόρους θα υπάρχει σήμανση για να γνωρίζουν οι αγρότες τι αγοράζουν.  

Κατηγορία 2: Αφορά φυτά με πιο πολύπλοκες γενετικές τροποποιήσεις που ναι μεν προκύπτουν από τις νέες τεχνικές, αλλά θα συνεχίσουν να υπάγονται στην υφιστάμενη, αυστηρή νομοθεσία περί ΓΤΟ (υποχρεωτικοί έλεγχοι κινδύνου, ιχνηλασιμότητα, αυστηρή σήμανση στο ράφι για τον καταναλωτή).

Η 2η κατηγορία παραμένει σταθερή, αλλά στην πραγματικότητα είναι ξεπερασμένη, οπότε το πρόβλημα έγγυται στα τελευταίας γενιάς τροποποιημένα. Αν το σχέδιο εγκριθεί, η διατροφή μας θα περιέχει κρυφά μεταλλαγμένα συστατικά τα οποία μάλιστα δεν θα φέρουν καμία σήμανση, δεν θα έχουν αξιολογήσεις ασφάλειας και δεν θα έχουν δοκιμαστεί.

Και όπως σωστά αναφέρει η Greenpeace, "ο καταναλωτής δεν θα ξέρει τι τρώει, ο αγρότης θα αντιμετωπίσει κινδύνους γιατί αυτά τα φυτά θα είναι πατενταρισμένα, και λόγω έλλειψης διαφάνειας οι επιστήμονες δεν θα μπορούν να παρακολουθήσουν τις επιπτώσεις των νέων μεταλλαγμένων στον άνθρωπο και τα οικοσυστήματα".

Βέβαια τα πράγματα δεν είναι απλά. Ένας μεγάλος συνασπισμός οργανώσεων της βιομηχανίας τροφίμων, επιστημόνων και αγροτών πιέζει για την άμεση ψήφιση του κανονισμού. Τα βασικά τους επιχειρήματα είναι ότι η ΕΕ χρειάζεται αυτές τις τεχνολογίες για να παραμείνει ανταγωνιστική παγκοσμίως, δημιουργώντας καλλιέργειες που θα είναι πιο ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και σε ασθένειες, αλλά και πιο αποδοτικές για την αποφυγή μιας επισιτιστικής κρίσης σε μια εποχή παγκόσμιων κρίσεων.

Το ποιος θα επηρεάζει τελικά τους σπόρους, τον τύπο/τη διάρκεια/την ανθεκτικότητα της καλλιέργειας και τελικά θα έχει τον απόλυτο έλεγχο πάνω στη διατροφή μας, δεν αναφέρουν, αλλά όλοι μας μπορούμε να φανταστούμε, ποιος είναι - σίγουρα όχι η Ε.Ε. και φυσικά όχι, οι ίδιοι οι καταναλωτές.

Ένα ακόμη βασικό επιχείρημα στη φαρέτρα τους είναι η νέα τεχνική CRISPR-Cas9 (συχνά αναφέρεται απλά ως CRISPR), ένα επαναστατικό εργαλείο γονιδιακής επεξεργασίας, που χρησιμοποιείται για τη γενετική τροποποίηση των φυτών. Μπορείτε να τη φανταστείτε ως ένα εξαιρετικά ακριβές, μοριακό «ψαλίδι» που επιτρέπει στους επιστήμονες να κόβουν, να αφαιρούν, να προσθέτουν ή να αλλάζουν συγκεκριμένα τμήματα του DNA ενός οργανισμού (φυτού, ζώου ή μικροοργανισμού) με πρωτοφανή ευκολία. Η ανακάλυψή της άλλαξε ριζικά τη βιολογία και την ιατρική, χαρίζοντας μάλιστα το Νόμπελ Χημείας του 2020 στις δημιουργούς της, Emmanuelle Charpentier και Jennifer Doudna. Οι υποστηρικτές του εργαλείου θεωρούν ότι έτσι περιορίζεται αυτόματα ο κίνδυνος επιβλαβών μεταλλάξεων, αφού θα υπάρχει "απόλυτος" έλεγχος πάνω στο τελικό προϊόν. 

Είναι όμως τα πράγματα έτσι; Όχι απαραίτητα. Οι επικριτές, όπως ο ομότιμος καθηγητής Μοριακής Γενετικής και Τοξικολογίας στο King’s College London Μιχάλης Αντωνίου, τονίζουν ότι "κανένα γονίδιο ή το πρωτεϊνικό προϊόν του δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός απίστευτα εξελιγμένου, λεπτεπίλεπτα ισορροπημένου και ρυθμιζόμενου δικτύου. Έτσι, η αλλαγή μόνο ενός γονιδίου και του πρωτεϊνικού προϊόντος του, πόσο μάλλον πολλαπλών γονιδίων/πρωτεϊνών, μπορεί να αλλάξει τη λειτουργία αυτού του δικτύου με σημαντικές αλλαγές στη βιοχημεία και τη σύνθεση. Ένα αποδεδειγμένο και αναμφισβήτητο γεγονός, γνωστό εδώ και δεκαετίες, είναι ότι η διαδικασία ανάπτυξης φυτικών κυττάρων στο εργαστήριο εισάγει μεγάλης κλίμακας θέσεις βλάβης του DNA που αριθμούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες. Η διαδικασία μετασχηματισμού «προσθέτει» σε αυτή τη βλάβη του DNA. Και αυτό συμβαίνει ανεξάρτητα από τη δράση του εργαλείου CRISPR/Cas".

Ο κίνδυνος λοιπόν που υπάρχει με την "απελευθέρωση" της νέας γενιάς γενετικά τροποποιημένων φυτών είναι ότι οι παραγωγοί φυτικών προϊόντων διατροφής δεν θα διεξάγουν καμία έρευνα για να δουν αν υπάρχει επισφάλεια στη δημόσια υγεία. Έτσι, θα εισέλθουν στην αγορά προϊόντα, τα οποία θα μπορούσαν να περιέχουν τοξίνες ή αλλεργιογόνα - και αν υπάρχει η πιθανότητα, είναι σίγουρο σχεδόν, λόγω του μεγέθους της αλλαγής, ότι θα γίνει πραγματικότητα: Επειδή η φύση λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργεί, είναι αναπόφευκτο ότι μόλις οι τα νέα μεταλλαγμένα καλλιεργηθούν στο ευρύτερο περιβάλλον, θα εξαπλωθούν ταχύτατα, μέσω της αναπαραγωγής και θα είναι σχεδόν αδύνατο, να ανακληθεί οποιοδήποτε φυτό τέτοιου τύπου που στη συνέχεια διαπιστώνεται (μέσω εκ των υστέρων ελέγχων) ότι είναι τοξικό ή αλλεργιογόνο. Είναι προφανές ότι έτσι θα παραμείνει, και λόγω της φυσικής επιλογής, για πάντα στην τροφική αλυσίδα.

Από την άλλη μπορεί να υπάρχει σήμερα επισιτιστική κρίση σε πολλές περιοχές του πλανήτη αλλά αυτό, στην παρούσα φάση, δεν είναι αποτέλεσμα έλλειψης τροφής. Είναι επίτοκο της αδυναμίας πρόσβασης σε τρόφιμα λόγω της φτώχειας. Οι άνθρωποι δεν έχουν τα χρήματα για να αγοράσουν τρόφιμα ή δεν έχουν πρόσβαση για να καλλιεργήσουν τη γη. Έτσι, τα επισιτιστικά προβλήματα σε παγκόσμια κλίμακα οφείλονται κυρίως σε κοινωνικοοικονομικούς λόγους, επομένως η αύξηση της παραγωγής τροφίμων με οποιοδήποτε μέσο δεν πρόκειται να βοηθήσει τα πράγματα.

Αναμένεται η οποιαδήποτε εξέλιξη, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον...