Από τον Μουσολίνι στον Τραμπ δύο τσιγάρα (και ένας πόλεμος) δρόμος...

 Κάποια στιγμή θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ως άνθρωποι και ως λαός ότι δεν υπάρχει κανείς στον κόσμο που είναι εκ των πραγμάτων σωστός, μόνο και μόνο επειδή έχει μια ιδιότητα με την οποία εμείς μπορούμε να ταυτιστούμε ως άτομα ή/και ως έθνος. Η ελληνική ιστορία έχει εκατοντάδες σχετικά παραδείγματα, που αποδεικνύουν του λόγου το αληθές, από τα αρχαία χρόνια εώς σήμερα. Γενιές επί γενεών μεγάλωσαν π.χ. με το φόβο του "κομμουνιστικού κινδύνου" από την μια και με τον "καταστροφικό" καπιταλισμό από την άλλη, ή με το παραμύθι του "ανήκωμεν εις την Δύσιν" (ό,τι και αν κάνει η Δύση). 

Η αλήθεια είναι ότι μέχρι σχετικά πρόσφατα, υπήρχε και μια σχετική στήριξη του αφηγήματος, με πράξεις "αβροφροσύνης", που όμως δε μπορούσαν να καλύψουν την ουσία των πραγμάτων. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, ως χαρακτηριστικότερο παράδειγμα έχουμε τις δεκάδες εισβολές (τόσο εντός, όσο και εκτός εισαγωγικών ανά τον κόσμο). Η διαφορά του τότε με το σήμερα όμως είναι ότι για χρόνια οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να βρουν μια αληθοφανή νομιμότητα, μέσω συμμαχιών και διεθνών οργανισμών, ή το έκαναν (όπως και η απέναντι πλευρά) μέσω αντιπροσώπων. Τα πράγματα όμως έχουν πλέον αλλάξει: Το πέπλο έχει πέσει, η όποια ανάγκη των ΗΠΑ για "αποδοχή" των πράξεών τους έχει εξαλειφθεί και αυτές πλέον δε διστάζουν όχι μόνο ν' αντικαταστήσουν και να υποκαταστήσουν διεθνείς οργανισμούς και συμμαχίες, αλλά και να επιτεθούν (λεκτικά προς το παρόν) και στους συμμάχους τους. 

Δυστυχώς όμως υπάρχουν αρκετοί που δε μπορούν ν' αποδεχτούν την καινούργια πραγματικότητα, και παραμένουν σταθεροί στο δόγμα του "υποστηρίζουμε τον οποιαδήποτε αρκεί να φαίνεται ότι η βασική του ιδεολογία είναι παρόμοια με τη δική μας". Το παράδειγμα του Ντόναλντ Τραμπ και των εγχώριων υποστηρικτών του είναι χαρακτηριστικό, όπως και ο ιστορικός παραλληλισμός του Προέδρου των ΗΠΑ, με τον Μπενίτο Μουσολίνι και την υποστήριξη που είχε εκείνος λίγο πριν τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, από αρκετούς εγχώριους ομοϊδεάτες του. Γράφει σχετικά ο Κώστα Γιαννακίδης:

" Όταν τα κομάντο τύλιξαν με μία κορδέλα τον Μαδούρο και τον πήγαν στον Τραμπ, δεν ήταν λίγοι αυτοί που έσπευσαν να εκφράσουν τον θαυμασμό τους προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Να, ο Μάκης Βορίδης, για παράδειγμα. Δήλωσε ότι επιτέλους η Δύση έχει έναν ισχυρό ηγέτη.

Δεν ξέρω τι θα έλεγε ο Βορίδης για τη Γροιλανδία και τις απειλές προς τους Ευρωπαίους. Πιθανότατα θα έκανε την πάπια. Και τον Βελόπουλο δεν τον βλέπω και τόσο ζωηρό τελευταία. Ωστόσο πέρα από το τμήμα του πολιτικού προσωπικού που δηλώνει πίστη προς τον πρόεδρο και ελπίζει σε καταγραφή από την πρεσβεία, υπάρχει και ένα κομμάτι της κοινής γνώμης εγγεγραμμένο στο fan club του προέδρου. Και τους βρίσκεις παντού στις πλατφόρμες της κοινωνικής δικτύωσης. Υπάρχουν μέχρι και σελίδες στο Facebook δια της οποίας εκδηλώνεται ο καθολικός ενθουσιασμός για τις πρωτοβουλίες Τραμπ. Τον καλούν, ας πούμε, να βάλει το πόδι του στη Γροιλανδία. Εντάξει, δεν θα πιάσουμε μεζούρα για να μετρήσουμε το IQ των τραμπικών οπαδών. Αλλωστε είναι λογικό να υπάρχουν υποστηρικτές με άδολες προθέσεις που, απλώς, εκτονώνουν ψυχικές ενορμήσεις και εκφράζουν διάφορα περίεργα συμπλέγματα. Και, το πιο σημαντικό: δεν είναι κάτι που το βλέπουμε πρώτη φορά.

Αν γυρίσουμε έναν αιώνα πίσω θα βρούμε πολλούς θαυμαστές του Μπενίτο Μουσολίνι. Όχι μόνο στην πατρίδα μας, αλλά σε όλη την Ευρώπη. Τους γοήτευε η θεατρικότητα του Ντούτσε. Η αμεσότητα του με τα πλήθη. Και ο τρόπος με τον οποίο «έκανε τα τρένα να φεύγουν στην ώρα τους». Λίγο αργότερα ήρθε ο Χίτλερ. Πριν μετατραπεί σε ενσάρκωση του απόλυτου κακού, παρουσιαζόταν από πολλούς ως ο ηγέτης που αποκαθιστά την εθνική αξιοπρέπεια της Γερμανίας και την επαναφέρει στη διεθνή κανονικότητα. Οι διώξεις ήταν γνωστές. Η βία ήταν ορατή. Αλλά θεωρούνταν «εσωτερικές υποθέσεις». Και οι εφημερίδες έγραφαν άρθρα για την «αποφασιστική πολιτική του κυρίου Χίτλερ που απαντά και στον κομμουνιστικό κίνδυνο».

Αυτό το ιστορικό υπόβαθρο έχει σημασία σήμερα, όχι για να γίνουν εύκολες ταυτίσεις, αλλά για να κατανοήσουμε έναν μηχανισμό: πώς οι κοινωνίες κανονικοποιούν και, εν τέλει, αποδέχονται ή συμβιβάζονται με τον αυταρχισμό. Η υποστήριξη που απολαμβάνει σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ίδια με εκείνη που είχαν ο Χίτλερ ή ο Μουσολίνι. Οι θεσμοί είναι ισχυρότεροι, το ιστορικό πλαίσιο διαφορετικό, οι δημοκρατικές αντοχές μεγαλύτερες. Ομως η λογική της ανοχής παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες. Αυτό που χθες ήταν αδιανόητο, σήμερα είναι απλώς «προκλητικό». Αυτό που σόκαρε τώρα είναι στοιχείο της ιδιορρυθμίας του ηγέτη. Δεν πρόκειται για κατάλυση της δημοκρατίας με ένα πραξικόπημα, αλλά για φθορά μέσω εξοικείωσης. Ο ορισμός του μιθριδατισμού -πίνεις το δηλητήριο λίγο-λίγο μέχρι να το συνηθίσεις.

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Όμως παράγει μοτίβα, πρότυπα κοινωνικής συμπεριφοράς. Και το πιο επικίνδυνο μοτίβο δεν είναι ο ίδιος ο αυταρχικός ηγέτης, αλλά η κοινωνική διάθεση που τον θεωρεί χρήσιμο ή έστω αναπόφευκτο. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Τραμπ μοιάζει με τον Χίτλερ ή τον Μουσολίνι, έστω και αν η ICE μας θυμίζει τη Γκεστάπο. Το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες μας μοιάζουν περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε με εκείνες που κάποτε πίστεψαν ότι μπορούν να συμβιώσουν με τον αυταρχισμό χωρίς να πληρώσουν το τίμημα. Και εντάξει, οι Ευρωπαίοι τα έχουμε και σχετικά φρέσκα στη μνήμη μας αν, κάπως θα τη γλιτώσουμε στο τέλος. Οι Αμερικανοί, όμως, μόλις ήρθαν στο κλαμπ."